Interpreting anatolian crafts with contemporary design: Case of handmade socks

Bu tez Türkiye'de el örgüsü çoraplar ekseninde, zanaatın güncel özelliklerini, güncel ve geleneksel bağlamı içerisinde inceler ve tasarım yaklaşımıyla sürdürülebilirliği için öneriler sunar. Bu tez için, el örgüsü çorapların geleneksel özellikleri ve günümüzdeki durumu, zanaatın tasarım ve sanat ile olan ilişkisindeki değişim göz önünde bulundurularak incelenmiştir. El örgüsü çoraplar geleneksel motifleri ve üretim yöntemleriyle işlevsel ve kültürel objeler olmasının yanı sıra bir kendini ifade etme yöntemi olarak da kullanılmıştır. Türkiye'deki geleneksel çorap motifleri dünyadaki diğer örneklerden isimleri ve anlamları sebebiyle ayrılmaktadır. Fakat çoraplarla ilgili az sayıda araştırma yapılmış olması ve sözlü geleneğin bir parçası olması sebebiyle geleneksel bilgiler yok olmaya, paylaşım ve kullanım oranı da azalmaya başlamıştır. Zanaatın işlevselliğini korumasına rağmen güncelliğini yitirmesi sebebiyle araştırma süreci başladı. Tez için, el örgüsü çorapların geleneksel özellikleri ve kullanım şekilleri dolayısıyla somut olmayan kültürel miras objeleri olması göz önünde bulundurularak, kültürün ve zanaatkarların sürdürülebilirliği için çeşitli koruma yöntemlerinden bahsedildi. Örgü örmenin kadın işi olarak sunulmasının tarihi gelişimi ve el işi ile cinsiyet arasındaki ilişki incelenerek, örgü örmenin cinsiyetten bağımsız bir eylem olduğu tartışıldı ve bu yaklaşımın yaygınlaştırılması için önerilerde bulunuldu. Bu tez iki kısımdan oluşmaktadır, birinci kısımda zanaatın sanat ve tasarımla olan ilişkisi, kültürel miras, el örgüsü çoraplar ve el ilişinin kadınlarla özdeşleştirilmiş bir zanaat haline gelişiyle ilgili güncel yaklaşımlar incelendi. İkinci kısımda ise tezin odağı olan el örgüsü çorapların sürdürülebilirliği için tarafımdan tasarlanmış beş proje önerisi sunuldu. Bu projelerin her biri çorapların farklı elemanlarının sürdürülebilirliği üzerine odaklanmaktadır; 1) Motive of View geleneksel çorap motiflerinin devamlılığını, 2) Türkiye'den Çoraplar el örgüsü çorapları kültürel miras nesneleri olarak, katılımcı bir biçimde arşivleyerek geleceğe taşımayı ve bunu yaparken de çorapları daha görünür kılmayı, 3) Co-knitting Project zanaatkarların, bilginin ve deneyimin aktarımını, 4) Holding Together el işi, emek ve değer üçgenini sorgulatmayı ve 5) Yenikaraağaç Köyü için hazırlanan kartpostallar ve önerilen rota çorapların daha görünür olan kültürel nesneler yanında yer almasını ve yerel kalkınmaya destek vererek çorapçılığın tekrar arzu edilen bir meslek haline gelmesini hedefler. Önerilen projeler çorapları işlevsel bağlamından koparmadan, zanaatkar ve kullanıcının katılımcı olarak ürünün ise kullanım nesnesi olarak devamlılığını ve sürdürülebilirliğini ön plana çıkarır. Projelerin hepsinde insanların farklı derecelerde katılımıyla çoraplar ile ilgilenen kitleyi genişletmek ve bilgiyi yaygınlaştırmak hedefleniyor. Bu tez çalışması kısıtlı sayıdaki geleneksel çorap incelemeleri içinde yer alarak, çorapların farklı açılardan varlığını sorgulatmayı ve çeşitli disiplinlerde uzmanlaşmış kişilerin el örgüsü çoraplar ile ilgili çalışmalarına ilham verebilmeyi hedeflemektedir.