Çok kriterli karar verme problemlerinde kriter etkileşim tekniklerinin analizi ve bulanık TOPSIS temelli yeni bir model önerisi

Bu çalışmanın amacı kriterler arası bağımsızlık/bağımlılık kavramlarına ışık tutmak ve kısıtlayıcı tercihsel bağımsızlık varsayımına bağlı kalmayarak, karmaşık karar problemlerinin çözümü için basit ve etkili bir yöntem önermektir. Bu düşünceyle, birbirine bağlı kriterlerin olduğu karar problemlerini çözebilen en gelişmiş metodolojilerin kapsamlı bir literatür araştırması yapılmıştır. İlk olarak klasik karar teorisindeki bağımsızlık varsayımları, çok kriterli fayda teorisinden derlenmiştir. Ardından, tercihsel bağımlılık kavramına odaklanılarak, Analitik Ağ Süreci, Bilişsel Haritalar, DEMATEL, Bulanık Bilişsel Haritalar, Yorumlacıyıcı Yapısal Modelleme, Bayes Ağları, Sistem Dinamikleri ve Bulanık İntegral (özellikle Choquet integrali) metotları açıklanmış ve tartışılmıştır. Her bölümün sonunda ilgili metotlarla ilgili literatür araştırmasına yer verilmiştir. Kriter etkileşimlerini modelleyecek çok fazla alternatif yöntem olması sebebiyle, bir karmaşıklık yönetimi stratejisi olarak, yeterli bir ÇKKV yönteminin sahip olması gereken karakteristik özellikler belirlenmiştir. Bu bağlamda, Bulanık Bilişsel Haritaların kalitatif modelleme ve dinamik sistemlerin benzetimini yapabilme özellikleriyle ÇKKV alanına verebileceği çok fazla katkı vardır. Birbirine bağlı kriterlerden oluşan, karmaşık ve belirsiz problemlerin çözümü için Hiyerarşik Bulanık TOPSIS ve Bulanık Bilişsel Haritalardan oluşan orjinal bir hibrit ÇKKV yöntemi önerilmiştir. Önerilen yöntemin pratik ve uygulanabilirliğini göstermek amacıyla strateji seçimi problemi üzerinde örneklendirilmiştir.