Savaş edebiyatı çevirisinde askeri terminolojinin analizi: Joseph Heller'ın Madde-22 isimli eserinin yeniden çevirileri üzerine betimleyici bir çalışma

Bu tez, Madde-22 isimli savaş sonrası edebiyat eserinin Levent Denizci (1976) ve Niran Elçi (2006) tarafından yapılan çevirilerini askeri terminoloji açısından karşılaştırarak incelemeyi amaçlamaktadır. Metodolojik ve kuramsal çerçeve Antoine Berman'ın çeviri eleştirisi modeline dayanmaktadır. Antoine Berman'ın çeviri analitiğine göre, çevirmen seçimlerini anlamak için hedef metindeki deforme edici eğilimlerin incelenmesi gerekmektedir. Bu eğilimler çevirmenin tercihlerine ışık tutabilir ve eleştirmenin metni verimli bir şekilde analiz etmesine yardımcı olabilir. Berman'a göre her çeviri zaman içerisinde eskimektedir, bu sebeple kaçınılmaz olarak yeniden çeviriye ihtiyaç duymaktadır (Berman, 2009). Joseph Heller tarafından yazılan Catch-22, savaş sonrası Amerikan edebiyatına ait, askeri terminoloji açısından zengin, kült bir romandır. Bu çalışma, Levent Denizci'nin Yaygın Kültür Ortaklığı tarafından 1976 yılında yayımlanan çevirisini ve Niran Elçi'nin İthaki tarafından 2006 yılında yayımlanan yeniden çevirisini ele alacaktır. Bu sebeple, bu tez her iki çeviri metninden rastgele seçilen 50 örnekteki askeri terimi Berman'ın on iki deforme edici eğilimine göre betimleyici bir yöntem ile analiz etmiş, sonuçlar Berman'ın yeniden çeviri teorisi ışığında değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda varılan bulgular, Levent Denizci tarafından yapılan ilk çevirinin kaynak metni hedef kültüre tanıtmayı amaçladığını göstermektedir. Bu sebeple, bu çeviride ''yerlileştirme'' stratejisi gözlenmektedir. Ayrıca ilk çeviride görülen deforme edici eğilimler, Niran Elçi'nin yaptığı yeniden çeviride daha azdır. Dolayısıyla, Niran Elçi tarafından yapılan yeniden çeviri kaynak metne daha yakındır. Bu sebeple bu çeviride ''yabancılaştırma'' stratejisi gözlemlenmektedir. Sonuçlar kontrol edildiğinde, her iki hedef çeviride de nicel yoksullaştırma, altta yatan anlam ağlarının bozulması, dilsel kalıpların tahrip edilmesi en çok gözlemlenen deforme edici eğilimler olmuştur.