Analyzing the quality of pedestrian street in the case of İstiklal Street in walled city of Famagusta

ÖZ: Toplumun her kesiminden tüm bireyler için ortak kullanım alanı olan sokaklar, geçmişten günümüze çevreyle iletişim kurma, temel ihtiyaçları karşılama, kente dair izlenimler edinme ve toplum olma bilincinin gelişimi gibi pek çok noktada önemli rol oynamıştır. Kentsel doku ve sosyo ekonomik yaşamın en önemli elemanı olan yayalaştırılmış sokaklar, insanların sosyal yaşamlarında çeşitli aktiviteleri yapma olanağı sağlamaktadırlar. İnsanlar sokaklarda bir araya gelip sosyalleşmekte ve sokak da kendilerine bu sosyalleşme, etkileşme için mekan yaratmaktadır. Başka bir deyişle, farklı aktiviteleri içeren; ihtiyaçlarının karşılandığı sokaklara gereksinim duymaktadırlar. Bu ihtiyaçlar sokakta bulunması gereken kalite göstergeleri - ulaşılabilirlik, çeşitli kullanımlar, çekicilik, yeşil, güvenli, temiz ve canlı olma- ile yakından ilgilidir. Günümüzde pek çok ülkede, sokak kalitesinin arttırılması ve kişilerin bulundukları mekanlardan hoşnut olmaları konularında çalışmalar yapılmaktadır. Bu tez kapsamında yayalaştırılmış sokakların kalitesi ve kaliteyi etkileyen insan ihtiyaçlarının neler olduğu tartışılacaktır. Bu noktada kaliteli bir sokak için fiziksel, ekonomik ve sosyal yanlarının iyileştirilmesi gerekliliği tartışılacaktır. Ayrıca bu çalışmada, mekân kalitesi bağlamında, kentsel mekanlar genelinde ve yayalaştırılmış sokaklar özelinde kullanılabilecek mekânsal kalite parametrelerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Tez kapsamında Gazimagusa Surlar içerisinde bulunan ve yaya sokağı olan İstiklal Caddesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu sokak tarihi bir alanda yer alması, çeşitli kullanımları barındırması nedeni ile yerli halk, üniversite öğrencileri ve yanısıra yabancı misafirlerin de uğrak noktasıdır. Sokak henekadar tarihi değerler açısından zengin olsa da sosyal ve fiziksel kalite açıdan ciddi problemleri de barındırmaktadır. Bu gerçekler ışığında, tez kapsamında İstiklal Caddesinin mekansal kalitesi fiziksel, sosyal analiz yöntemleri ile test edilerek, bugünkü durumu ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda tez beş ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, tezin amacı, metodu ve araştırma sorularının yer aldığı giriş verilmektedir. İkinci ve üçüncü bölümde tez çalışmasının kuramsal çerçevesini oluşturan konular tartışılmıştır. Buna göre, sokak, sokağın fonksiyonu ve biçimleri; yayalaştırılmış sokak ve yaya sokaklarının tasarım kriterleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, kentsel mekandaki aktiviteler, insan ihtiyaçları incelendikten sonra, kentsel mekan kalitesi üzerinde durulmuştur. Bu tartışmalar sonucu, kentsel mekan kalitesini etkileyen kriterler belirlenmiştir. Dördüncü bölümde, çalışma alanı olarak belirlenen İstiklal Caddesi, üçüncü bölüm sonunda elde edilen kentsel mekan kalite kriteri açısından incelenmiştir. Alan çalışması için fiziksel analiz yöntemleri ve anket çalışması kullanılmıştır. Tezin son bölümünde ise sonuç ve öneriler yer almaktadır. Yapılan fiziksel ve sosyal analizler sonucunda İstiklal Caddesi kullanıcılar tarafından çekiciliği, oturma elemanları, yeşil peyzaj elemanları az ve sosyal aktiviteler açısından eksik bulunmuştur. Bu sonuçlara göre sokak gerekli aktiviteleri barındırmakta, fakat sosyal ve seçmeli aktivitelere sahip olmadığı söylenilebilir. Anahtar Kelimeler: Yayalaştırılmış Sokak, İnsan İhtiyaçları, İnsan Aktiviteleri, Kentsel Mekan Kalitesi, İstiklal Caddesi.