Anayasalarda değişmezlik değişmez maddelerin teorisi ve pratiği

Aslî kurucu iktidar, devletin oluşturulması sırasında, yeni anayasanın yeni devletin temelini düzenleyen maddelerinin türev kurucu iktidara karşı korunmasına karar verebilir. Parlamenter çoğunluklar tarafından değiştirilmelerini veya ilga edilmelerini engellemek amacıyla aslî kurucu iktdar söz konusu maddeleri değişmez ilân edebilir. Değişmezliğin toplum mühendisliği amacıyla kullanılabilmesi nedeniyle bu maddelerin, "kurucu halkın" ortaya çıkmasının tek yolu olan demokratik bir süreç sonucunda değişmez ilân edilmeleri gerekir. Anlaşıldığı üzere değişmezliğin amacı rejimin istikrârı ve devletin temel ilkelerinin korunmasıdır. Ancak II. Dünya Savaşı'nın ardından demokratik ilkeler, temel hak ve özgürlükler de yasama organı tarafından dokunulamayacak maddelerin konusu haline gelmiştir. Değişmez maddeler anayasa mahkemeleri tarafından korunur çünkü parlamentonun işlemlerini iptal etme yetkisine sahip tek organdır. Anayasa değişikliğine ilişkin kanunları iptal ederek yüksek mahkeme kurucu halkın güncel temsilcisi haline gelir. Demokratik bir referandum değişmez maddelerin değiştirilmesi veya ilgası için tek yoldur çünkü 21. yüzyıl demokrasilerinde aslî kurucu iktidar yalnızca referandum yoluyla ortaya çıkabilir.