Anayasaya uygunluk denetimi şekillerinden somut norm denetimi

Temel hak ve özgürlüklerin somutlaşmış hali olan ve normlar hiyerarşisinde üstün norm konumunda bulunan anayasanın korunması için uygulanan en güvenilir yöntem kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimidir bu denetime kısaca anayasa yargısı adı verilmektedir.Anayasa yargısı; hukuk devleti, demokrasi ve kuvvetler ayrılığı, gibi temel kavramlarda belirli bir anlayışa varılması ile mümkün olmuştur. Bahse konu kavramlara verilen anlamların değişimi anayasa yargısının varlığını zorunlu kılmıştır.Kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi, denetimi yapan yargı merciine başvurma usulüne göre soyut norm denetimi ve somut norm denetimi olmak üzere iki türlüdür.Somut norm denetimi; bir dava sırasında taraflardan birisinin uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kanun hükümlerinin üstün norm olan anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmesi veya dava mahkemesinin uygulanacak kanun hükümlerini resen anayasaya aykırı görmesi durumunda ortaya çıkan anayasaya aykırılık sorununun Anayasa Mahkemesine taşınmasını ifade eder.Somut norm denetimi aynı zamanda uyuşmazlığın karara bağlanması için çözümü gerekli bir ön sorun veya bekletici meselenin (sorun) çözüme kavuşturulması faaliyetidir.Somut norm denetiminin soyut norm denetimine göre bazı üstünlükleri bulunduğu gibi bazı yönlerden de eksiklikler taşımaktadır. Bu iki denetim yolunun birlikte uygulanması diğeri uygulanmadığı takdirde ortaya çıkabilecek eksikliklerin giderilmesi bakımından faydalı olabilecektir. Nitekim ülkemizde var olan uygulama bu yönüyle model oluşturabilir.Somut norm denetimi sonucunda Anayasa Mahkemesince çeşitli kararlar verilmektedir. Genel olarak Anayasa Mahkemesi uygulanmakta olan normu anayasaya aykırı bularak iptal edebileceği gibi anayasaya aykırılık savını yerinde bulmayarak ilgili kanunun iptali istemini reddedebilir.Anayasa Mahkemesince verilen kararlar kesindir. Bu kararlar yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar. Bunun yanında verilen iptal kararları geçmişe etkili değildir, yani geriye yürütülemez.