Ankara ilindeki ortaokul öğrencilerinde yeme bağımlılığı ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi

Bu araştırma, Ankara'daki ortaokul kurumlarında öğrenim gören 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinde, yeme bağımlılığı düzeyini ve yeme bağımlılığını etkileyen faktörleri incelemek amacıyla tanımlayıcı-kesitsel tipte yapılmıştır. Araştırma 2019-2020 ve 2020-2021 eğitim-öğretim yılları içerisinde Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı 23 ortaokulda öğrenim gören ve öğrenciler arasından "basit tesadüfi örnekleme" yöntemiyle seçilmiş 2092 ortaokul öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma ölçek sahibinden, üniversitenin etik komisyon biriminden ve araştırmanın uygulanması için Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nden gerekli izinler alınarak yapılmıştır. Araştırmanın verileri, "Kişisel Veri Formu" ve "Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği" kullanılarak elde edilmiştir. Veri toplama araçları, yazılı ve sözlü onam alınarak ve yüz yüze görüşme yapılarak, sınıf ortamında bir ders saati süresince öğrenciler tarafından doldurulmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde, kategorik değişkenler için sıklıklar (sayı, yüzde), sayısal değişkenler için tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma) kullanılmıştır. Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında Ki-kare testi, gereken durumlarda Fisher's Exact testi kullanılmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin %56,2'si kız, %43,8'i erkek olup yaş ortalaması 12,44±1,13'tür. Öğrencilerin %15,4'ü 5.sınıf, %22,9'u 6.sınıf, %36'sı 7.sınıf, %25,6'sı 8.sınıf öğrencisidir. Öğrenciler beden kitle indeksine göre sınıflandırıldığında, %48,7'si normal kilolu olarak bulunmuştur. Beslenme alışkanlıkları incelendiğinde; %52,6'sının düzenli beslendiği, %26,6'sının en çok akşam öğünlerinde yediği, %61,6'sının öğünleri 15-30 dakika arasında tükettiği ve %33,9'unun günde 501-1000 ml su içtiği bulunmuştur. Öğrencilerde aşırı yeme isteği uyandıran ve bundan dolayı sorun yaşadıkları yiyecekler sıralandığında; ilk beş sırada cips (%48,3), çikolata/gofret (%45,1), kola/gazoz (%43,3), pizza/lahmacun/döner (43,1) ve pasta/kek (37,2) olarak bulunmuştur. Öğrencilerde en çok görülen semptom %91,9 ile "bırakma konusundaki başarısızlık ya da bırakma konusundaki endişe" dir. Öğrencilerin ölçekten aldıkları puanlara göre %8,2'sinde yeme bağımlılığı olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, beden kitle indeksi yüksek olan, okul başarısı düşük olan, annesi çalışan, gelir düzeyi düşük olan, harçlık miktarının yetersiz olduğunu düşünen, daha fazla arkadaşı olması isteyen, daha ince ya da daha kilolu olmak isteyen, yemek yedikten sonra kusan, yemek yedikten sonra suçluluk hisseden, düzensiz beslenen, sevinçli olduğunda daha sık ve çok yiyen, psikoloğa başvuran, fiziksel hastalığı olan ve egzersiz yapmayan öğrencilerde yeme bağımlılığı olduğu görülmüştür.