Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Ankara'nın hayalet burjuvazisi

Bu çalışma Tanzimat döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar Ankara'daki Müslüman-Türk ticari burjuva sınıfının gelişimine ve devletle olan ilişkisine odaklanmaktadır. Genellikle, Osmanlı ve Türkiye tarih yazımında Avrupa'dakine kıyasla burjuva sınıfının geç geliştiği ve bu sınıfın devlet tarafından yaratıldığı iddia edilmiştir. Sermayedarların siyaset karşısında edilgen bir halde bulunduğu ön kabulüyle hareket eden bu yerleşik anlatı, ulus devlet oluşumunda sınıfsal bir analiz yapma imkanını geri plana itmiştir. Müslüman tüccarlar yeni bir burjuva sınıfının yaratılmasında araçsallaştırılmış ve ulus-devlet aşamasında ekonominin Türkleştirilmesi için kullanılmıştır. Genel kanının aksine bu tez, Ankara özelinde Cumhuriyet'in Müslüman-Türk burjuvazisinin Osmanlı köklerine inerek sınıfsal dinamiklerine dikkat çekmektedir. Belli aileler üzerine odaklanan bu çalışma, Tanzimat'tan Cumhuriyet'e bir devamlılığı işaret etmektedir. Özellikle Cumhuriyet'in ilk on yılında siyasi ve ekonomik olarak öne çıkan birçok Ankaralı figürün Tanzimat dönemindeki ailevi kökenleri, ticari ilişkileri, yerel meclislerdeki rolleri ve sınıfsal refleksleri incelenerek milli iktisat politikalarından çok daha önce bu sınıfın nüvelerinin oluştuğu ortaya koyulmaktadır. Bu çalışma, İkinci Meşrutiyet, Millî Mücadele ve Cumhuriyet dönemlerinde, her yeni döneme ve şarta uyum sağlamayı başaran bu sınıfın sıfırdan yaratılmadığını, aksine, uygulamaya koyulan milli iktisat programları ile birlikte ticari ve siyasi nüfuzunu yükselttiğini savunmaktadır. Tüm bu dönemlerde ticari burjuva sınıfının aldığı tavırlarıyla sınıfsal çıkarlarını ön planda tutmaya çalıştıkları iddia edilmektedir.