Anne babalarda dijital ebeveynlik farkındalığının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, dijital ebeveynlik farkındalığının boyutlarını belirlemek, anne babaların dijital ebeveynlik farkındalık düzeyine ilişkin ölçek geliştirmek ve dijital ebeveynlik farkındalık düzeyini cinsiyet, eğitim düzeyi, aile içi roller, yaş, akıllı telefon kullanım süresi ve çocukta algılanan internet bağımlılığı açısından incelemektir. Araştırmada karma desen olarak kabul edilen keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. İlk olarak nitel görüşmeler yapılarak içerik analizi gerçekleştirilmiştir ve dijital ebeveynlik farkındalığının boyutları belirlenmiştir. Buna bağlı olarak ölçek geliştirilmiştir. Daha sonra dijital ebeveynlik farkındalık düzeyi çeşitli değişkenlere göre incelenmiştir. Araştırma farklı dört çalışma grubu ile üç çalışma şeklinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma 1'de veri toplama amacıyla ilk önce ilkokula giden çocuğa sahip on iki ebeveyn ile bireysel görüşmeler yapılmıştır. Çalışma 1 için nitel desen olan ön kodlama yöntemi uygun görülmüştür. Görüşmeler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı-yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Ebeveynlerin onayı alınarak görüşmeler kayıt alına alınmıştır. Elde edilen bulgara göre; dijital ebeveynlik farkındalığının beş boyutlu olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma 2'yi gerçekleştirmek amacıyla; bireysel görüşmeler ve alanyazın dikkate alınarak hazırlanmış olan madde havuzu üzerinden geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılan "Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme aşamasında ölçeğin yapı geçerliği için ilkokula giden çocuğa sahip 461 ebeveyn üzerinden açımlayıcı faktör analizi ile ilkokula giden çocuğa sahip 291 ebeveyn üzerinden doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Ölçeğin güvenirliğine ilişkin iç tutarlılık katsayıları, test yarılama analizi, madde analizleri ve son olarak ölçüt geçerliği bulguları elde edilmiştir. Çalışma 2'deki veriler çevrimiçi ortamda toplanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre alanyazına; geçerli ve güvenilir, dört alt boyutlu ve 16 maddelik "Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği" kazandırılmıştır. Son olarak Çalışma 3 kapsamında; tarama tipi model benimsenerek dijital ebeveynlik farkındalığının cinsiyet, eğitim düzeyi ve aile içi rollere göre farklılaşıp farklılaşmadığı; dijital ebeveynlik farkındalığı ile ilişkisel tarama modeli benimsenerek yaş, akıllı telefon kullanım süresi ve çocukta algılanan internet bağımlılığı arasında ilişki olup olmadığı incelenmiştir. Çalışma 3'ü gerçekleştirmek amacıyla çevrimiçi ortamda ilkokula giden çocuğa sahip 409 ebeveyne ulaşılmıştır. Tarama tipi modeli gerçekleştirmek için t-test ve tek yönlü anova analizleri; ilişkisel tarama modelini gerçekleştirmek için de korelasyon analizi kullanılmıştır. Çalışma 3'ün bulgularına göre; dijital ebeveynlik farkındalığının bazı alt boyutlarına göre cinsiyet, eğitim düzeyi ve aile içi rollerin anlamlı düzeyde farklılaştığı; dijital ebeveynlik farkındalığı ile yaş, akıllı telefon kullanım süresi ve çocukta algılanan internet bağımlılığı arasında anlamlı düzeyde ilişkiler saptanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda alanyazı dikkate alınarak tartışma yapılmış ve bulgular doğrultusunda ebeveynlere, okul psikolojik danışmanlarına/rehber öğretmenlere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: dijital ebeveynlik, dijital ebeveynlik farkındalığı, dijital, ebeveyn, keşfedici sıralı desen.