Anne sütü mikotoksin düzeyinin belirlenmesi ve bebek uyku ile ağlama özellikleri üzerine etkisi

Memiş E. Y. Anne sütü mikotoksin düzeyinin belirlenmesi ve bebek uyku ile ağlama özellikleri üzerine etkisi Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Uzmanlık Tezi, Ankara, 2018. Bebekler için tek ve en önemli beslenme kaynağı anne sütüdür. Kirleticiler, annebebek çevresinde bulunabilmekte ve her ikisini de olumsuz etkilemektedir, anne sütüne de az da olsa geçebilmektedir. Çalışmanın amacı anne sütünde aflatoksin M1(AFM1), okratoksin A (OTA), Zearalenon (ZEA), Deoksinivalenol (DON) düzeylerinin saptanmasıdır. Aynı zamanda, anne-bebek özellikleri, antropometrik ölçümleri, emzirme problemleri, anne besin tüketim özellikleri ile mikotoksinlerin düzeylerinin en yüksek ¼'lük kesimde olma riski üzerine etkisi analiz edilmiştir. Çocuk sağlığı izlemi için başvuran 15 gün-4 aylık 122 emziren anne ve bebek çifti çalışmaya alınmıştır. Anne ile bebek boy ve kilo ölçümleri alınıp, anne-bebek özellikleri, anne besin tüketim özellikleri ve bebek ağlama ve uyku özelliklerini içeren bilgi formu annelere sorularak doldurulmuş ve anne sütü örneği alınmıştır. Anne sütü mikotoksin düzeyleri Helica marka ticari kit yardımı ile ölçülmüştür. İstatiksel analizler SPSS 23.0 paket programı ile yapılmıştır. Anne sütü AFM1 ortanca düzeyi 3,07 pg/ml, maksimum değeri ise 5,54 pg/ml olup, örneklerin sadece birinde AFM1 deteksiyon limit düzeyi olan 2 pg/ml'nin altındadır. Anne sütü OTA ortanca düzeyi 1,38 ng/ml olup maksimum değer 2,72 ng/ml idi. Anne sütünde ZEA düzeyinin %59 vakada 0,3 ng/ml'nin üstünde, DON düzeyinin %37,7 vakada 10 ng/ml'nin üstünde olduğu görüldü. Annelerin sigara temas durum değerlendirmesinde sigara kullanan annelerde OTA düzeyinin 75p üzerinde olma riskinin artmış olduğunu tespit edilmiştir. Ayrıca, bebek yaşı, cinsiyeti, anne yaşı, anne eğitim düzeyi, kardeş varlığı, gestasyonel yaş, annenin takip VKİ, gebelik sonrası VKİ değişimi, annenin eşlik eden hastalık öyküsü, sigara temas durumu kontrol edildiğinde, her gün yumurta tüketenlerde anne sütü OTA düzeyinin 75p üzerinde olma riski 6,28 kat fazlayken, her gün "ayran-yogurt-kefir" tüketen annelerde ZEA düzeyinin en yüksek ¼'lük dilimde olma riski 8,04 kat fazlaydı. Mikotoksin düzeylerinin bebek uyku ve ağlama süreleri üzerine etkisi görülmedi, bununla birlikte, anne sütü ZEA düzeyi en yüksek ¼'lük kesimde avutulamaz ağlama 4.35 kat daha fazla idi. Sadece anne sütü alan bebekler doğum ağırlığı, cinsiyet ve yaşlarına göre kontrol edildiğinde, anne sütü ZEA düzeyi yüksek saptanan bebeklerde diğerlerine göre baş çevresi, boy ve ağırlık z-skorları daha yüksek saptanmıştır. Sonuç olarak, anne sütünde mikotoksin geçişi olabilmekte ve annenin besin seçimi bu durumu etkileyebilmektedir. Mikotoksin teması bebeklerin büyüme hızlarına etkietmektedir. Güvenli besin tüketiminin sağlanması ile anne ve bebek sağlığı korunabilir.