Anoreksiya nervoza ve bulimiya nervozada bilişsel esneklik ve santral koherensin duygu düzenleme becerileri ile ilişkisinin incelenmesi

Amaçlar: Bilişsel esneklik; belirli durumlara uyum sağlama, bir düşünceden diğerine geçme becerisi ya da değişik problemlere çok yönlü stratejilerle bakma kapasitesi olarak değerlendirilir. Anoreksiya nervozada zayıf bilişsel esnekliğin hastalık için bir endofenotip olduğu ve bunun hastalıktaki katı-kompulsif davranışlarla ilişkili olduğu ileri sürülmüştür. Bulimiya nervozada daha çelişkili sonuçlar olmakla birlikte bilişsel esnekliğin bozulduğunu belirten çalışmalar vardır. Santral koherens, bireyin bilgi işlemede detaylara kıyasla ne derece genel yapıya odaklandığını yansıtır. Her iki yeme bozukluğunda da santral koherenste azalma olduğunu saptayan çalışmalar bulunmaktadır. Yeme bozukluğuna sahip bireylerin olumsuz duygularla baş etmelerinde güçlük çektiği görülmüştür. Duygu düzenleme becerisinin gelişiminde bireyin nörobilişsel yapısının etkili olduğu belirtilmiştir. Bu çalışmada anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza hastalarının ve sağlıklı kontrollerin bilişsel esneklik, santral koherens ve duygu düzenleme becerileri açısından karşılaştırılması, yeme bozukluğu hastalarında bilişsel esneklik ve santral koherens ile duygu düzenleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi, yeme bozukluğu hastalarında bilişsel esneklik, santral koherens ve duygu düzenleme becerileri ile diğer klinik belirtilerin ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Çalışmanın örneklemi 14 AN ve 16 BN tanılı hasta ile hastaların yaş, cinsiyet ve eğitim yılı dikkate alınarak çalışmaya dahil edilen 15 sağlıklı kontrolden oluşmaktadır. Tüm katılımcılar MINI 5.0.0 Plus, Benton Görsel Bellek Testi, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Rey-Osterrieth Karmaşık Figür Testi, Alexander/ Cattell zeka testi uygulanarak ve öz bildirime dayalı Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, Maudsley Obsesif Kompulsif Soru Listesi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda bilişsel esnekliği yansıtan WKET puanları ile santral koherens indeksi ve alt indeks puanları için gruplar arası farklılık bulunmadı. Klinik grubun sağlıklı kontrollere göre DDGÖ toplam puanları yüksek bulundu, AN ve BN grupları arasında ise 2 farklılık yoktu. AN'de DDGÖ kabul etmeme alt ölçek puanı ile WKET toplam hata sayısı arasında pozitif, WKET tamamlanan kategori sayısı ve kavramsal düzey tepki yüzdesi ile arasında ise negatif ilişki görüldü. BN'de DDGÖ dürtüsellik ve amaçlar alt ölçek puanları ile WKET toplam hata sayısı arasında negatif, WKET kavramsal düzey tepki yüzdesi ile arasında ise pozitif ilişki bulundu. Ayrıca BN'de WKET perseveratif hata sayısı ile DDGÖ toplam ve açıklık alt ölçek puanları arasında negatif ilişki saptandı. Bilişsel alanlarla yeme bozukluğu belirti şiddeti arasında BN grubunda ilişki yoktu. AN grubunda YBDÖ kısıtlama alt ölçek puanı ile WKET tamamlanan kategori sayısı arasında pozitif ilişki bulundu. Duygu düzenleme zorluklarıyla yeme bozukluğu belirti şiddeti incelendiğinde, AN'de DDGÖ toplam puanları ve YBDÖ toplam puanları arasında pozitif ilişki saptandı. BN 'de ise YBDÖ kısıtlama ile DDGÖ amaçlar arasında negatif ve YBDÖ kilo ile ilgili endişeler ile DDGÖ stratejiler arasında pozitif ilişki bulundu. Sonuç: Anoreksiya ve bulimiya nervoza hastalarında bilişsel esneklik ve santral koherens açısından sağlıklı kontrollere göre farklılık bulunmamıştır. Klinik grubun sağlıklı kontrollere göre duygu düzenlemede daha fazla güçlük yaşadığı gösterilmiştir. AN hastalarında bilişsel esneklikteki azalma ile duygusal tepkileri kabul etmede zorluk arasında hipotezimizle uyumlu olarak pozitif yönde ilişki bulunmuş, BN hastalarında ise bilişsel esneklikte azalma ile duygu düzenleme güçlüğü arasında beklediğimizin aksine negatif ilişki saptanmıştır.