Antalya Gazipaşa baritlerinin jeolojik jeokimyasal ve kökensel incelemesi

Barit (BaSO4), kimyasal bileşimine sahip olan ve çok bilinen mineraldir. Barit'in yerkabuğundaki ortalama tenörü % 0,45'dir (Ayan 1979). Barit yüksek yoğunluğuna sahip olması, renginin beyazlığı, kimyasal etmenlere dayanıklılığı, gamma ışınlarını absorbe etmesi özellikleri nedeniyle çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Endüstride dolgu maddesi olarak boyalarda, fotoğraf kâğıdı yapımında, kauçuk ve mürekkep yapımında, tıp ve sağlık alanında kullanılmaktadır. Yüksek yoğunluğundan dolayı inşaat sektöründe de kullanılmaktadır. Antalya bölgesinde madencilik sektöründe yapılan akademik projeler doğrultusunda endüstri için farklı alanlarda endüstriyel hammadde ve metalik maden yatakları saptanmıştır. Bu çalışmada bölgede bulunan baritlerin, jeolojik ve jeokimyasal özellikleri, yataklanmalarının oluşumları, bu oluşumu etkileyen faktör ve koşulların belirlenmesi, köken yorumlarının yapılması amaçlanmıştır. Gazipaşa bölgesinde bulunan baritlerden alınan örneklere ait jeolojik ve mineralojik incelemeleri yapılmış, elde edilen tüm veriler değerlendirilmiş, kimyasal analizler doğrultusunda jeokimyasal özellikleri incelenmiş ve kökensel olarak yorumlanmıştır. Kayaçların jeolojik olarak analizleri değerlendirilmiş, sayısal veriler istatistiksel olarak tablolara aktarılmış ve alınan numuneler arasında istatistik veriler elde edilmiştir. Araştırmalardan elde edilen bulgular ışığında, Gazipaşa/Karalar bölgesinde bulunan ''Büyük Ocak'' barit madeni, ''Boyalık Tepe'' barit madeni ve çevresinde kalan alanda yer alan baritlerin jeolojik ve kökensel yorumları ön plana çıkarılmıştır. Tez çalışması kapsamında bölgede bulunan baritlerin, Bıçkıcı Formasyonu içerisinde yer aldığı gözlenmiştir. Bıçkıcı Formasyonunun yaşı Permiyen olarak belirlenmiştir. Bıçkıcı Formasyonu bölgedeki en yaşlı birimi temsil eden Çakmak Formasyonu ile açısal uyumsuz olarak bulunmaktadır. Formasyon içerisinde barit cevherleri çoğunlukla dolomit ve kalkerler içerisinde filon, damar ve damarcıklar şeklinde bulunmakta, santimetre kalınlığından 4-6 metreye kadar kalınlığa, 50-100 metreye kadar ulaşan uzunluğa sahip olduğu saptanmıştır. Çalışma alanından alınan örneklerden analiz edilmiş XRD diyagramlarında; barit (% 98-100) ve yan kayaçtan alınan örneğe göre kalsitin (yaklaşık olarak % 93) ana mineraller olduğu, XRD ve XRF analiz sonuçlarına göre yan kayaçlardan alınan numunelerde baryum oranı düşük olup kalsit, limonit ve galenit yoğunluğu yüksek kayaçlar olduğu belirlenmiştir. Cevherleşmelerin alt kısımlarına doğru limonit, kuvars, kalsit, pirit, galenit gibi mineraller azda olsa mineral birleşimine katıldığı gözlenmiştir. Bölgeden alınan numunelerden 5 adedi için ince kesit analizi yapılmış ve ince kesitler mikroskopta incelenmiştir. İnce kesitler tanımlandığında, içerisinde çok büyük barit kristalleri olduğunu, tek tük kuvars, galenit ve pirit kristalleri yer aldığı görülmektedir. Elde edilen izotop analizi sonuçlara göre 34S değeri 20,3-22,4 arasında yer almaktadır. 34S değerinin belirtilen değerlerde bulunması kökensel olarak sinsedimanter ortam koşullarının göstermektedir. Bölgede bulunan baritlerin mineral ve iz element içerikleri, yatak şekilleri ve 34S izotop oranları, bölgede bulunan baritlerin kökenini belirlemede önemli unsurdur. İnceleme alanında bulunan yatakların yan kayaçlarını oluşturan kalsit ve dolomitler içinde Ba ve Sr değerleri, özellikle hidrotermal bir oluşumu yansıtan değerler göstermemektedir. Yapılan incelemeler, elde edilen veriler, gözlemler ve bu sonuçlar doğrultusunda baritlerin kökeninin sinsedimanter olduğu belirlenmiştir.