Antalya Kalesi'nde Türk devri inşa ve onarım faaliyetleri (13.-20. yüzyıllar)

Bu tezin konusu Antalya Kalesi'nde Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde gerçekleştirilen inşa ve onarım faaliyetleridir. Çalışma Antalya Kalesi'nin tahkimat ögeleri olan surlar, burçlar, kapılar ve bunların bünyesindeki dendanlar, harpuştalar ile merdivenler gibi ögelerin inşa ve onarımını ele almaktadır. Selçukluların ilk fethi olan 1207 yılından Osmanlı devrinin sonuna kadar olan tarih, tezin tarihsel sınırlarını oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı Antalya Kalesi'nin istihkâm ögelerinde Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yapılan inşa ve onarım faaliyetlerini ortaya koymaktır. Tezde, Antalya Kalesi'nde Türk Devrinde gerçekleştirilen imar etkinlikleri dönem kaynaklarına göre bütüncül olarak irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında toplanan veriler, yazılı kaynaklar olan kitabeler ve Osmanlı tamirat keşif defterleri aracılığıyla elde edilmiştir. Bu kaynaklardan edinen bilgiler, kalede gerçekleştirilen saha çalışmasıyla teyit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda, kalenin nerelerinde inşa veya onarım gerçekleştirildiği, inşa ve onarım etkinlikleri kapsamında kullanılan malzemeler, çalışan mimarlar, işçiler ve maliyetler ortaya koyulmuştur. Antalya Kalesi'nde bulunan kitabelerden anlaşıldığı kadarıyla Selçuklu devrinde dış surun kuzeybatısındaki burçlar ile doğu sur hattında Hadrianus Kapısı'nın kuzeyindeki burçda, orta sur ile burçlarında ve iç sur ile burçlarında onarımlar yapılmıştır. Antalya Kalesi'ndeki imar faaliyetleri Anadolu Selçukluları'nın kale onarım veya yeniden inşa faaliyetleri içinde en kapsamlılarından birisidir. Kaledeki onarım faaliyetleri, I. İzzeddin Keykavus (1211-1220), I. Alâeddin Keykubad (1220-1237) ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1246) dönemlerinde olmak üzere üç farklı sultan tarafından yaptırılmasıyla da öne çıkar. Antalya Kalesi'ndeki Osmanlı dönemi onarımları hakkında ana kaynak olan tamirat keşif defterleri 19. yüzyılın ilk yarısında Sultan II. Mahmud döneminde (1808-1839) tutulmuştur. 1815, 1816, 1819, 1825, 1828, 1835, 1836 ve1842 tarihli sekiz adet defter aracılığıyla kalede yapılan onarımlar detaylı olarak öğrenilmektedir. Bu dönemde kaledeki en kapsamlı onarım 1815 yılında gerçekleşmiştir. Kaledeki onarım etkinliklerinin büyük kısmı kalenin dış sur ve burçlarında yapılmıştır.