Antalya körfezi littoralindeki makrobentik derisi dikenliler (Echinodermata) faunası ve mevsimsel dağılımlarını etkileyen bazı ekolojik faktörler

Antalya Körfezi littoralinde derisi dikenli faunasına ait tür çeşitliliği, bolluğu ve biyokütlesinin belirlenmesi ve dağılımlarını etkileyen bazı ekolojik faktörlerin saptanmasını amaçlayan bu çalışmada mevsimsel olarak, Ağustos 2009- Nisan 2010 tarihleri arasında yumuşak substratlarda 6 istasyonda, 0-200 metre derinlikler arasında ve Ağustos 2010- Mayıs 2011 tarihleri arasında sert substratlarda 7 istasyonda, 0-30 metre derinlikler arasında örneklemeler gerçekleştirilmiştir. Yumuşak substratlarda örneklemeler, Akyarlar isimli ticari trol teknesi ile sekiz farklı derinlikte (5, 10, 25, 50, 75, 100, 150 ve 200 m) kum kapanı (van Veen grab) ve bentik kızak (sledge) çekimleri ve altı farklı derinlikte (25, 50, 75, 100, 150 ve 200 m) trol çekimleri yoluyla gerçekleştirilmiştir. Sert substratlarda örneklemeler SCUBA dalış ile 30 metre derinliğe kadar kayalık bölgelerin en alt derinlik sınırına kadar gerçekleştirilmiştir. Taranan hat uzunluklarına göre eşit aralıklarla 1m2lik kuadratlarda derisi dikenli bireylerinin sayımı ve örneklemeleri yapılmıştır. Örnekleme noktalarında deniz suyu ve sediment örnekleri alınmıştır.Örneklerin incelenmesi sonucunda, çalışma bölgesinde derisi dikenli filumuna ait, 5 klasis, 14 ordo, 30 familya, 39 cins ve 50 tür (1 Crinoid, 18 Asteroid, 14 Ophiuroid, 12 Echinoid, 5 Holothurid) tayin edilmiştir. Literatür bilgilerine göre 12 türün (Astropecten spinulosus (Philippi, 1837), Chaetaster longipes (Retzius, 1805), Hacelia attenuata Gray, 1840, Hymenodiscus coronata (G.O. Sars, 1872), Luidia ciliaris (Philippi, 1837), Luidia sarsi sarsi Düben & Koren, in Düben, 1845, Sclerasterias richardi (Perrier, 1882), Ophiacantha setosa (Bruzelius, 1805), Ophiura grubei Heller, 1863, Echinus melo Lamarck, 1816, Genocidaris maculata A. Agassiz, 1869, Spatangus purpureus O.F. Müller, 1776) Türkiye'nin Akdeniz kıyıları için ve Sclerasterias richardi (Perrier, 1882)'nin Türkiye denizleri için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada elde edilen 50 türün 42'si AM, 4'ü E, 2'si K ve 2'si IP kökenlidir. Endemik türler A. mediterranea, A. jonstoni, A. spinulosus ve P. microtuberculatus, kozmopolit türler A. squamata ve E. cordatum, Indo-Pasifik kökenli, yabancı türler ise O. savignyi ve S. reciprocans'tır.Örneklenen derisi dikenli komüniteleri arasında örnekleme metoduna göre önemli derecede fark bulunmuştur. Antalya Körfezi'nde yumuşak substratumda trol örneklemeleri ile 24, kızak örneklemeleri ile 32 ve grab örneklemeleri ile 22, sert substratumda SCUBA dalış örneklemeleri ile ise 7 derisi dikenli türü bulunmuştur.Antalya Körfezi'nde trol örneklemelerinden elde edilen E. sepositus `devamlı', A. mediterranea, A. placenta, C. longispinus, S. affinis, P. regalis ve sert substratumdan örneklenen P. lividus ve S. reciprocans `yaygın', diğer türler ise `nadir bulunan türler' olarak gruplanmıştır. En sık bulunan türler trol örneklemelerinde E. sepositus, kızak örneklemelerinde C. longispinus, grab örneklemelerinde A. filiformis ve sert substratumda SCUBA dalış örneklemelerinde P. lividus'dur. Önem derecelerine (Ö.D.) göre sırasıyla ilk beş tür, trol örneklemelerinde S. affinis, S. granularis, E. sepositus, A. mediterranea, P. regalis; kızak örneklemelerinde H. tubulosa, A. filiformis, H. mammata, P. microtuberculatus, A. mediterranea ve grab örneklemelerinde A. filiformis, E. cordatum, O. ophiura, A. mediterranea ve O. setosa'dır.Antalya Körfezi'nin sırasıyla Kaleiçi Yat Limanı ve Büyük Liman bölgelerinde yer alan C ve D istasyonlarında bulunan tür sayısının düşük olmasının mevcut antropojenik etkilerden kaynaklandığı, Manavgat Irmağı'nın denize döküldüğü alana yakın olan A istasyonunda ise düşük tür sayısının, düşük tuzluluk ve nehirle taşınan karasal kökenli materyalden kaynaklandığı düşünülmektedir. 75 ve 100 m'de bulunan yüksek derisi dikenli tür sayısı (34), bolluk ve biyokütlesinin bu derinliklerde bulunan yüksek kalsiyum karbonat (TKK) miktarı ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Deniz suyunda birçok parametrenin mevsimsel olarak değişmesine rağmen, epifaunada mevsimsel bir değişim gözlenmemiş, infaunada ise en yüksek tür sayısı ve bolluğa sahip Ophiuridae mevsimsel değişim göstermiş, tür sayısı, bolluk ve biyokütlede kışın azalma görülmüştür.Derinlik, tuzluluk, NH4-N, TKK, TOK, %çakıl, %çamur ve %kum (0,5- 0,25mm) trol örneklemelerinde derisi dikenli bolluk ve biyokütle değişimlerini en iyi açıklayan parametrelerdir. Kızak örneklemelerinde derisi dikenli bolluk ve biyokütle değişimlerini en iyi açıklayan parametreler çözünmüş oksijen, %kum (1-0,5mm) ve %kum (0,125-0,063 mm), grab örneklemelerinde ise derinlik ve %kum (0,125-0,063 mm) olarak belirlenmiştir.Bentik fauna biyokütlesinin önemli bir yüzdesini oluşturan derisi dikenli türlerinin saptanması ile Antalya Körfezi'nde uzun süreli izleme çalışmaları için bir veri tabanı ve komünite yapılarındaki değişimleri ve bu değişimleri en iyi açıklayan çevresel parametrelerin belirlenmesi ile ileride yapılacak benzer çalışmalara altlık oluşturulması hedeflenmiştir.