Antalya'da Türk dönemi yapılarında taş süsleme

Antalya, tarih boyunca önemli bir liman kenti olmuş ve bu da çeşitli devletlerin bu böl- geyi hakimiyetleri altına almak istemesine neden olmuştur. Antalya'yı fetheden devletler bu- rada kendi kültürlerinin izlerini bırakmış ve bu kültürlerin izleri günümüze kadar ulaşabilmeyi başarmıştır. Antalya bölgesinde Likya Uygarlıklarından Osmanlı Devleti'ne kadar yapılan eser- lerde taş malzeme yoğun kullanım alanı bulmuştur. Yapılar sadece taş malzemeyle yapılmayıp aynı zamanda yapı süslemeleri de taş malzemeyle sağlanmıştır. Bu tezin araştırma konusunu içeren Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Dönemleri de bu kültür zenginliğine katkı sağlamıştır. Yapılan incelemeler doğrultusunda bu üç döneme ait toplam 29 taş süsleme içeren yapı tespit edilmiştir. Bunlardan 18 adedi Anadolu Selçuklu, 5 adedi Beylikler, 6 adedi de Osmanlı Dönemi'ne tarihlendirilmektedir. Bu yapıları oluştururken zaman zaman devşirme malzemeler de kullanmış olduklarına rastlanmıştır. Bu yapılardan ol- dukça yoğun süsleme programı gösteren Evdir Han ve Karatay Medresesi, Anadolu Selçuklu süsleme sanatının en belirgin özelliklerini göstermektedir. Bu süsleme programında yoğun ola- rak 8-10 kollu yıldızlar, zikzak süsleme şeritleri ve düğüm motifleri görülmektedir. Karatay Medresesi geometrik süsleme yoğunluğunun haricinde bitkisel kompozisyonlara da yer veril- miş zengin bir süsleme programı sunmaktadır. Alara Han figürlü süslemelere sahiptir; kandil koymak için tasarlanan arslan başları dikkat çekicidir. Beylikler Dönemi yapılarında, süsleme programı Anadolu Selçuklu etkileriyle devam etmiştir. Örneğin Emir Sinâneddin Medresesi'nin taçkapısında yer alan yıldız ve geometrik motifler Anadolu Selçuklu yıldız motiflerinin aynısı denilebilecek türdedir. Zincirkıran Mehmet Bey Türbesi ise bitkisel kompozisyon bakımından oldukça zengindir. Alanya'da yer alan Oba Medresesi'nin taçkapı sövesinde görülen ejder mo- tifi ise oldukça dikkat çekicidir. Osmanlı Dönemine ait incelenen yapılarda ise süslemeler ge- nellikle mihrap ve minberlerde yoğunlaşmıştır. Tekeli Mehmet Paşa Camii ve Elmalı Ömer Paşa Camii'nde minberler mermerden yapılmış ve üstlerine ince işçilikle bitkisel motifler iş- lenmiştir. Bu tez için yapılan araştırmalar neticesinde bulunan taş süslemeler, adı geçen dönemle- rin bu coğrafyada varlıklarını sürdürdüklerine dair bir belge niteliğindedir. Taş malzeme gerek süslemelerde gerek yapıların inşasında önemli bir materyal olmuştur. Bu kadar dayanıklı bir malzeme olması ve neredeyse yüzyıllar boyunca kendini koruyabilmesi bakımından bize bu dönemlerin kültürel miraslarını belgeleyebilmemiz için önemli bir kaynak olmuştur. Anahtar Kelimeler: Antalya, Anadolu Selçuklu, Beylikler, Osmanlı Devleti, Taş Süsleme