Antep fıstığı (Pistacia vera L.) atıklarından elde edilen özütün sürdürülebilir kullanım potansiyelinin belirlenmesi

Antep fıstığının (Pistacia vera L.) işlenmesi sırasında ortaya çıkan yumuşak dış kabuk herhangi bir işleme tabii tutulmaksızın büyük ölçüde arazilere atılmakta ve su kaynaklarına dökülmekte ve ciddi çevresel problemlere sebep olmaktadır. İşleme endüstrisi atığının sürdürülebilir kullanım potansiyeli araştırılarak olası kullanım sahaları belirlenebilmesi amacıyla Şanlıurfa İlinden temin edilen uzun çeşidi antep fıstığı yumuşak dış kabuk atığı (AFYDK-1) ve kabuklu olarak temin edilmiş örnekler (AFYDK-2) analiz edilmiştir. Bu kapsamda örneklere esansiyel yağ içeriği, biyo-aktif içerik, uçucu yağların antioksidan etkinlikleri, aminoasit ve yağ asidi içerikleri ve nem, kuru madde, protein, yağ ve kül değerlerinin belirlenebilmesi için analizler yapılmıştır. Çalışmada elde edilen örneklerde esansiyel yağ miktarı ve ana bileşeni AFYDK-1 örneklerinde α-pinen (%18,46), AFYDK-2 örneklerinde α-pinen (%31,31) bulunmuştur Esansiyel yağ içeriğinden hesaplanan radikal süpürücü etki (IC50) değerleri AFYDK-1, AFYDK-2 ve sentetik bir antioksidan olan BHT için sırasıyla 18,20 mg/L, 4,09 mg/L ve 6,31 µg/L olarak tespit edilmiştir. AFYDK-1 ve AFYDK-2 için kuru madde miktarları sırasıyla 30,99±0,60 ve 12,31±0,52; protein içerikleri sırasıyla 10,81±0,44 ve 11,93±0,14; yağ içerikleri sırasıyla 9,23±0,53 ve 6,94±0,60; kül içerikleri sırasıyla 14,65±0,16 ve 14,50±0,95 olarak tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilecek ürünlerin kullanımı, çeşitli endüstriyel süreçlerde ve ürünlerde faydalı olabileceği düşünülmektedir. Araştırmanın sonuçları, antep fıstığı kabuklarının kullanımının çevreye verilen zararlı etkilerinin azaltabileceğini göstermektedir. Bu çalışma, yerel kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve atık yönetimi konularında önemli bir adım olabileceği düşünülmektedir.