Arap dili ve belâgatı'nda niyâbet

Bu araştırma, Arap Dili ve Belagatı'ndaki "niyâbet" kavramına odaklanmaktadır. "Niyâbet" terimi, bir kişinin muhatabını anlamasına yardımcı olan bir dil ögesi olarak incelenmektedir. İlk olarak giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, önemi, kapsamı ve yararlanılan bazı temel kaynaklar dile getirilmiştir. Ardından "i'râb" kavramı incelenmiş, ardından günlük dil kullanımında "niyâbet" teriminin çeşitliliği ve işlevselliği analiz edilmiştir. Çalışma "Kelimede Niyâbet" ve "İ'râbda Niyâbet" olmak üzere iki bölümde incelenmiştir. Birinci bölüm, "Kelimede Niyâbet" üzerine odaklanmıştır. Bu bölümde, niyâbetin günlük konuşmalardaki yerine, edebi eserlerdeki kullanımına, bu kullanımın hangi gerekçelerden dolayı yapıldığına ve nahiv ilmindeki yerine değinilmiştir. İkinci bölümde ise "İ'râbda Niyâbet" incelenmiştir. Bununla beraber meşhur eserlerden, şiirlerden, beyitlerden ve edebi zenginliğin zirve yaptığı Kur'ân'ı Kerîm'den örneklerle konu açıklanmıştır. Arap dilinde uzman kişilerin kavram ve kullanımı ile ilgili farklı görüşleri varsa dile getirilmiştir. Bunun yanında konu ve örneklerdeki ihtilafların bulunduğu yerlerde çoğunluğun görüşü tercih edilmiştir. Ayrıca her iki bölümde dile getirilen farklı görüşler kısaca verilerek ana kaynağa atıfta bulunulmuştur. Araştırma, "niyâbet" kavramının konuşma ve yazma konusunda kolaylık sağladığını ortaya koyarak; belagat ilmindeki kullanımını da dile getirir. Ayrıca bu kavramın kullanımına edebi eserlerde sıkça rastlanılır. Çalışmanın birinci bölümünde, bu kullanımın nedenlerine değinilmiş; diğer bölümde ise bu kullanım, örneklerle açıklanmıştır. Kavram, her ne kadar nahiv ilminde geç kullanılmaya başlanmış olsa da cahiliye dönemi şairlerinde niyâbetin var olduğu görülür. Bu nedenle, "niyâbet" kavramının Arap dilinin bir ögesi olduğu düşüncesine ulaşılır. Araştırmanın bulgularına göre, "niyâbet" kavramını anlamak, insanların az kelimeyle çok şey ifade edebilmelerine imkân tanır. Kişinin edebi konuşmasında önemli bir yer tutar. Ayrıca verilmek istenen mesajın daha net ve anlaşılır olmasını sağlar. Bu durum Arap dilinin güçlü yönlerini ortaya koymaktadır. Çalışmanın önemli bir kısmı da bu edebi sanat üzerinde şekillenmiştir. Bu çalışma, "niyâbet" konusu hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyenler için bir kaynak olabilir. Ayrıca Kur'ân'ı Kerîm'den de birçok ayetlerin örneklerde tahlil edilmiş olması, bu alanda çalışma yapanların istifade edebileceği çalışmalardan biri olabileceği kanaatine ulaştırır.