Ardahan havzası örneğinde zamansal-mekansal karbon ve azot dinamiklerine ait süreç temelli model

Toprak organik karbon ve azot (TOC-N) bütçeleri; gerek birbirleri ile gerekse de ekosistemin tüm (a)biyotik bileşenleri ile sıkı sıkıya bağlaşıktır. Diğer bir deyişle, biyolojik, toprak ve ekosistem verimliliği ile sürdürülebilirliğinin en önemli göstergesidir. TOC-N bütçelerinin zamana ve mekâna bağlı (zamansal-mekânsal) dinamiklerinin modellenmesi geçmiş, güncel ve gelecekteki ekosistem sağlığını daha iyi anlama, izleme, tahmin etme ve yönetmede en temel basamaktır. TOC-N zamansal-mekânsal dinamikleri sadece küresel iklim değişikliği, arazi kullanımları, yönetim pratikleri ve diğer tüm beşeri baskılar arasındaki etkileşimi yansıtmakla kalmaz aynı zamanda gıda güvenliği ile de bağlantılıdır. Bu tezde; CENTURY (Parton vd., 1993) ve SOCRATES (Grace vd., 2006) model algoritmaları referans alınarak, STELLA programlama dili ile mekanistik (süreç-temelli) bir TOC-N modeli (TOCNAnadolu) geliştirilmiştir. Modelin zamansal-mekânsal birimi t C-N/ha/ay'dır. Senaryo analizleri gerçekleştirilerek bu model ile Ardahan havzası TOC-N dinamiklerinin nasıl değiştiği ve hangi sürdürülebilir yönetim pratiklerinin benimsenmesi gerektiği konusunda tespitler ve öneriler yapılmıştır.