Asma fidanlarında fusarium kök ve dip çürüklüğüne karşı Endofitik penicillium ve trichoderma türlerinin biyolojik mücadele potansiyelinin araştırılması

Dünya ve Türkiye'de asma fidanlarında endofitik olarak doğal biçimde bulunabilen Fusarium türleri, son yıllarda olumsuz çevresel koşullar altında fırsatçı patojenler haline gelerek önemli hastalık etmenleri arasında yer almaya başlamıştır. Bu patojenler, fidanların kök ve gövde bölgelerinde nekrozlar ve kök çürümeleri oluşturarak ciddi verim kayıplarına neden olabilmektedir. Günümüzde bu toprak kökenli etmenlere karşı ekonomik ve etkili bir mücadele yöntemi bulunmamaktadır.Bu çalışmanın amacı; asma fidanlarından izole edilen endofitik, Penicillium canascens, P. fructuariae-cellae ve Trichoderma brevicompactumtürlerinin, asmalarda kök boğazı ve kök çürüklüğüne neden olan F. annulatum, F. nirenbergiae ve F. curvatum gibi patojenlere karşı biyolojik mücadele potansiyelini araştırmaktır. Bu amaçla; ın vitro koşullarda kültür filtratları, uçucu metabolitler ve ikili kültür testleri uygulanmış, ın vivo çalışmalarda ise endofitik türlerin spor süspansiyonları fidanların rizosfer bölgesine uygulanarak biyokontrol etkinlikleri değerlendirilmiştir. İn vitro denemelerde, endofitik ve patojen türler arasındaki antagonistik etkileşimleri incelenmiştir. İkili kültür testlerinde, T. brevicompactum %47.6 oranında inhibisyon ile F. nirenbergiae üzerinde yüksek düzeyde etkili tür olurken, P. canascens 20 mm ve P. fructuariae-cellae ise 11 mm engelleme mesafesiyle sırasıyla F. annulatum ve F. curvatum türlerinin koloni gelişimini anlamlı düzeyde sınırlamıştır. Kültür filtratlarıyla yapılan testlerde ise T. brevicompactum ve P. canascens, her üç patojenin koloni gelişimini engellemiş; P. fructuariae-cellae ise yalnızca F. annulatum üzerinde etkili olmuştur. Uçucu metabolit analizlerinde, yalnızca T. brevicompactum'un F. curvatum türüne karşı %11 oranında koloni gelişimini inhibe ettiği; diğer iki endofitik türün ise test edilen patojenlere karşı etkili olmadığı belirlenmiştir. In vivo çalışmalar sonucunda, T. brevicompactum ve P. fructuariae-cellae'nin patojenlerin kök bölgelerinde oluşturduğu nekroz uzunluğunu %34.8 ile %65.2 oranında azalttığı ve ayrıca kök kuru ağırlıklarında artış sağladığı gözlemlenmiştir. Buna karşın, P. canascens ile F. nirenbergiae birlikte uygulandığında nekroz uzunluğunun azaltmada etkisiz bulunmuştur ve bu nedenle bu tür üzerinde etkisiz olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, T. brevicompactum, P. fructuariae-cellae ve P. canascens türlerinin, asma fidanlarında kök ve dip çürüklüğüne neden olan Fusarium türlerine karşı potansiyel biyolojik mücadele etmenleri olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.