Üniversite öğrencilerinde çevre sağlığı okuryazarlığının ve ilgili faktörlerin değerlendirilmesi

ÖZET AGHA, M. (2024). ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE ÇEVRE SAĞLIĞI OKURYAZARLIĞININ VE İLGİLİ FAKTÖRLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, YÜKSEK LİSANS TEZİ, İSTANBUL, TÜRKİYE. Bu çalışmanın temel amacı, üç çevre sağlığı faktörüne ilişkin bilgi, tutum ve davranışları değerlendirmek, öğrencilerin çevre sağlığı terminolojisine yönelik bilinç ve farkındalık düzeylerini ölçmek ve çevresel tehlikelerin önemini vurgulamaktır. Ayrıca, çevre sağlığı okuryazarlığı (EHL) ile ilgili bir tartışmayı teşvik etmek hedeflenmiştir. Araştırmaya 18-36 yaş aralığındaki 206 öğrenci katılmıştır. Katılımcılar, 2022-2023 Bahar Yarıyılı ve 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılında Yeditepe Üniversitesi'nde öğrenim gören öğrencilerdir. Çalışma, kolayda örnekleme yöntemiyle gerçekleştirilmiş kesitsel bir çalışmadır ve İstanbul'daki Yeditepe Üniversitesi'nde yapılmıştır. Araştırmada dört fakülte dikkate alınmıştır: Tıp Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Mühendislik Fakültesi ve Hukuk Fakültesi öğrencileri. Veri toplama yöntemi olarak tüm katılımcılara çevrimiçi formu doldurarak araştırmaya gönüllü olarak katılmaları için bilgi verilmiştir. Araştırmaya başlamadan önce, eğitimciler ve öğretim elemanlarının izni alınarak (Google Form) çevrimiçi bir anket doldurulmuştur. Anket iki bölümden oluşmaktadır: ilk bölüm sosyo-demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve fakülte gibi) toplamak, ikinci bölüm ise "değerlendirme için temel sorular"a dayanarak EHL düzeyini değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Öğrencilerin bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi yapılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS İstatistik 26.0 programı ile analiz edilmiştir. Sayısal değişkenler ortalama, kategorik değişkenler ise sayı (n) ve yüzde (%) olarak temsil edilmiştir. Normallik testleri uygulanmış ve verilerin normal dağılmadığı belirlenmiştir. Bu nedenle parametrik olmayan bağımsız t-testleri, iki grup için Mann-Whitney testi, üç grup için Kruskal-Wallis testi ve diğer analizler yapılmıştır. Ayrıca, değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için Spearman korelasyonu kullanılmıştır. Medyan değerler bilgi, tutum ve davranış için yüksek ve düşük puanları tahmin etmek amacıyla kullanılmıştır. Medyanın altındaki puanlar düşük, medyanın üzerindeki puanlar ise yüksek olarak sınıflandırılmıştır. Anketin geçerliliği ve güvenirliği değerlendirilmiş, ölçeklerin çeviri ve geri çeviri işlemleri yapılmıştır. Türkçe bilen iki uzman doktor, her iki enstrümanı da İngilizceden Türkçeye çevirerek süreci tersine çevirerek Türkçe versiyonunu oluşturmuştur. Anketin güvenirliği de Cronbach alfa ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, Türk yetişkin öğrenciler arasında çevre sağlığı okuryazarlığı kavramının anlaşılmasının, potansiyel maruz kalma riskinin öneminin anlaşılmasının, maruziyetin azaltılmasının ve bireylerin ile toplumun daha iyi sağlık durumunun anlaşılmasının faydalarını vurgulamaktadır. Genel olarak, çalışma üniversite öğrencileri arasında EHL'yi etkileyen faktörlere ilişkin değerli bilgiler sunmaktadır. Yaş grupları ve eğitim düzeyleri arasında tutarlı bilgi ve tutumlar gözlemlenmiş olmakla birlikte, önemli cinsiyet farklılıkları ve fakülteye özgü farklılıklar, hedeflenen eğitim stratejilerine duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır. Bu eşitsizlikleri gidermek ve kapsamlı EHL eğitimini teşvik etmek suretiyle üniversiteler, çevre okuryazar ve sorumlu bireylerin yetiştirilmesine önemli katkılarda bulunabilir. Üniversite öğrencilerinin çevre sağlığı okuryazarlığı üzerine yapılan bu çalışma, çevre sorunlarına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını etkileyen faktörlere ilişkin değerli bilgiler sunmaktadır. Farklı yaş grupları ve eğitim geçmişleri arasında tutarlı EHL düzeyleri ortaya koymakta ve öğrenciler arasında çevre sorunlarına yönelik evrensel bir endişe temeline işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Okuryazarlık, Sağlık Okuryazarlığı, Çevre Sağlığı Okuryazarlığı, Çevre Okuryazarlığı, Çevresel Risk, Bilgi, Tutumlar, Davranışlar, Hava, Yiyecek, Su, İletişim.