Türkiye'de çoçukların fırsat eşitsizliği eğilimlerinin değerlendirilmesi: 1993-2018

Bu çalışmanın amacı, 1993 ile 2018 yılları arasında Türkiye'deki çocukların maruz kaldığı fırsat eşitsizliği eğilimlerini analiz etmektir. Fırsat eşitsizliği, bireylerin çıktılarının cinsiyet, ırk, sosyoekonomik arka plan gibi kendi kontrolü dışındaki durumlar tarafından belirlendiği durumu ifade etmekte olup, bugün dünyada karşı karşıya kalınan en önemli zorluklardan biridir. Bu eşitsizlik, verimli potansiyelin israf edilmesi, kaynakların verimsiz bir şekilde dağıtılması ve ekonomik ile siyasi kurumların zayıflatılması yoluyla hem gelişme hem de demografik fırsat sürecini sekteye uğratmaktadır. Çalışma, 18 temel fırsat üzerindeki fırsat eşitsizliği eğilimlerini, İnsani Fırsatlar Endeksi metodolojisi ve 1993 ile 2018 yılları arasında her beş yılda bir yapılan altı Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması verisini kullanarak analiz etmektedir. Bu fırsatlar temel altyapı (5 fırsat), eğitim (4 fırsat) ve sağlık ve beslenme (9 fırsat) kategorileri altında gruplandırılabilen temel hizmetleri içermektedir. Tüm fırsatlar Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarından türetilmiştir. Sonuçlar, fırsatların birçoğunda erişim düzeyinin ve erişimdeki eşitliğin önemli ölçüde arttığını göstermektedir. 18 fırsattan 12'si evrensele yakın düzeyde erişim ve ihmal edilebilir düzeyde eşitsizlik sergilemiştir. Bilgisayar ve internet erişimi, ortaöğretime devam, doğum öncesi tam bakım, doğum sonrası bakım ve aşılanma gibi fırsatlara erişim ise karşılaştırmalı olarak daha düşüktür. Bu fırsatlara erişimdeki eşitsizlik sadece bilgisayar ve internet sahipliği için yüksektir. Temel hizmetlerdeki eşitsizliği ortadan kaldırmak için, fırsatlara erişimi ve fırsatlardan faydalanılma düzeyini artırırken, hizmet kalitesini de iyileştiren müdahalelere ihtiyaç bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: fırsat eşitsizliği, İnsani Fırsatlar Endeksi, demografik fırsat