Kent dışı bir üniversite kampüsünde ENVI_met programı ile dış mekan ısıl konfor değerlendirmesi

Kentsel alanlar, son birkaç yılda nüfus enflasyonu ve buna bağlı olarak artan talepler nedeniyle önemli sorunlarla karşı karşıyadır. İnsanların boş zamanlarını geçirdikleri ve çeşitli aktivitelerde bulundukları açık alanları sağlamak, ve bu alanlarda kullanıcılar için rahat ve keyifli bir ortam yaratmak en önemli konulardan biri olarak görülmektedir.. Ancak, kentsel açık alanların çeşitli süreçlerden ve faaliyetlerden etkilenmesi nedeniyle, rahat bir ortamın oluşturulması çok boyutlu bir yaklaşım gerektirmektedir. Açık alanları etkileyen hava sıcaklığı, nem, rüzgâr hızı ve radyasyon gibi atmosfere bağlı süreçler aslında faaliyetler ve davranışlar açısından insan günlük yaşamını doğrudan etkilemektedir. İnsanlar dışarıdaki hava koşullarına göre davranmaya eğilimlidirler; örneğin, kıyafetlerini seçerler, zamanlarını dışarıda geçirirler vs. Fakat açık alanları etkileyen tek etken hava koşulları değildir. Bina geometrisi, binaların yüksekliği ve uzunluğu, bina hizalaması, sokağın yönlendirilmesi gibi fiziksel değişkenler, bitki örtüsünün ve hatta yüzey malzemelerinin çeşitliliği kentsel yapılaşmış ortamı etkilemektedir. Tüm bu değişkenler, kullanıcıların açık alanlardaki dış mekân ısıl konforunu bir diğer deyişlekişinin içinde bulunduğu ısıl ortamdan memnuniyetini belirten zihinsel bir süreci (ASHRAE, 1981) etkilemektedir. Bu nedenlerden dolayı, açık alanlar için mikro-iklim ve fiziksel değişkenlerin önemini belirtmek oldukça önemlidir. Teknolojinin hızlı bir şekilde gelişmesine ve kentsel tasarım süreçleri için pek çok iyileştirme getirilmiş olmasına rağmen, mikro-iklim ve fiziksel değişkenlerin birarada ele alınmasına çok sık rastlanmamaktadır. Örnek vermek gerekirse tasarım sürecinde bilgisayar yazılımlarının kullanılmaması hala söz konusudur. Oysa yaşanabilir ve kaliteli kentsel mekânları tasarlamak için, mikro-iklim ve açık alan arasındaki ilişkilerin niceliksel ve niteliksel olarak anlaşılmasını sağlayan bilgisayar programları kullanılabilmektedir. Bu programlar yardımıyla ön tasarım sürecinde hataların azaltılması ve başarıdan faydanabilmesi mümkündür. Yaşanabilir ve konforlu açık alanlar tasarlamak, başarılı kentsel çevre için en önemli ölçütlerden biri olmuştur. Ancak, çeşitli konulardan etkilenerek, kentsel yapılaşmış çevre tasarımı sürecinde sadece çevresel etkiler değil, aynı zamanda kullanıcı memnuniyeti de dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, dış mekânda ısıl konfor kentsel çevreyi değerlendirirken hem çevresel hem de kullanıcı ile ilgili değişkenleri birleştiren konulardan biri olarak önem kazanmaktadır. Her kentsel çevre, bina konfigürasyonları, bitki örtüsü, açık alanların boyutu ve kullanıcıların profili gibi farklı özelliklerden oluşur. Her ortam çeşitli değişkenlerden etkilenir veya aynı değişkenin iki ortam üzerinde farklı bir etkisi olabilir. Bu nedenle, çalışmanın hipotezi, yalnızca mikro-iklim değil, aynı zamanda fiziksel çevre ve kullanıcı ile ilgili değişkenlerin dış mekân ısıl konforunu etkilediği görüşüne dayanmaktadır. Mikro-iklimin kentsel açık alanlardaki büyük etkisi, dış mekân ısıl konfor sorunlarına olan ilgiyi artırmıştır. Son birkaç yılda, değişkenlerin, sonuçların ve bunun faydalarının araştırıldığı dış mekân ısıl konforu konusunda bir dizi çalışma yapılmıştır. Güneş ışınımı, hava sıcaklığı, nem ve rüzgâr hızı/yönü gibi mikro-iklimsel değişkenlerin dış mekân ısıl konforunu etkileyen değişkenler olduğu bilinmesine rağmen; topoğrafya, yapı formu ve hizalama, zemin yüzey örtüsü ve yeşil altyapı gibi fiziksel değişkenler de büyük bir etki yaratmaktadır. Bu noktada, tezin amacı, yukarıda sıralanan değişkenlerin dış mekân ısıl konforu üzerindeki etkilerini araştırmak ve açık alanlar için bir değerlendirme yöntemi oluşturmak amacıyla bir model önermektir. Daha sonra önerilen model bir kent dışı üniversite kampüsünde bir bilgisayar programı (ENVI_met) kullanılarak uygulanmıştır. Program çıktıları ile bina yerleşiminin ve geometrisinin, bitki örtüsü ve diğer fiziksel değişkenlerin dış mekân ısıl konforu üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca, mikro-iklimi ve PMV düzeyini geliştirmek için ağaç veya gölgeleme elemanları, rüzgâr koridorları vb. pasif çevre kontrol stratejilerinin uygulanması önerilmektedir.