Zaman perspektifinin depresyon ve anksiyete ile ilişkisi: Tekrarlayan olumsuz düşünme ve mizah tarzlarının rolü

Zaman perspektifi (ZP), bireylerin dikkatlerini farklı zamansal kategorilere nasıl tahsis ettiğini ifade eder. Bunu yaparak bu deneyimlere anlam katarlar. Dengeli Zaman Perspektifinden Sapma (DZPS), bir veya daha fazla zamansal yapının, özellikle de negatif ZP'lerin aşırı/yetersiz kullanımından kaynaklanan zamansal önyargıları ifade eder. Bu tür önyargıların, depresyon ve anksiyete gibi olumsuz sonuçlara yol açabileceği tutarlı bir şekilde gösterilmiştir. Depresyon ve anksiyete ile bağlantılı olan tekrarlayan olumsuz düşünme (ruminasyon ve kaygı), genel olarak bireylerin geçmiş veya gelecekteki olaylar hakkında tekrarlayan, soyut, kontrol edilemeyen, karamsar düşüncelere giriştiği bir düşünme modelini ifade eder. Buna karşılık, olumlu mizah tarzları (katılımcı ve kendini geliştirici), olumsuz yaşam olaylarının mizahi bir yönünü bularak bir başa çıkma stratejisi olarak kullanılabilir. Her ne kadar ZP ile çok sayıda ruh sağlığı sonucu arasındaki ilişkiye ilişkin sağlam kanıtlar mevcut olsa da ZP'lerin psikolojik sıkıntıyla ilişkisindeki altta yatan mekanizma çok az ampirik ilgi görmüştür. Benzer şekilde mizah tarzının düzenleyici rolü de Türk örnekleminde pek araştırılmamıştır. Tekrarlayan olumsuz düşünmenin ve dengeli zaman perspektifinden sapmanın olumsuz etkisini azaltmada mizahın koruyucu rolü yeterince ilgi görmemiştir. Bu nedenle bu çalışma, kaygı/ruminasyonun, DZPS'nın depresyon ve anksiyete ile ilişkisinde aracı rolünü ve olumlu mizah tarzlarının DZPS ve TOD'nin depresyon ve anksiyete ile ilişkisindeki düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Veriler, yaşları 18 ile 69 arasında değişen (Ort. = 29.04, SS = 9.22) 483'ü kadın olan 563 kişiden, ZP, kaygı, ruminasyon, mizah tarzları, depresyon ve anksiyeteyi değerlendiren ölçekler aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, olumlu mizah tarzlarının düzenleyici rolünün anlamlı olmadığını göstermiştir. Başka bir deyişle, olumlu mizah tarzları, DZPS ve ruminasyonun depresyon ve anksiyete üzerindeki olumsuz etkisini azaltmadığı bulunmuştur. Bununla birlikte hem ruminasyon hem de kaygı, DZPS'nın depresyon ve anksiyete ile ilişkisine anlamlı bir şekilde aracılık etmiştir. Yani TOD ile bağlantılı olan dengeli ZP'den sapmanın, yüksek düzeyde depresyon ve anksiyete ile ilişkili olduğu ortaya çıkmıştır. Klinik açıdan mevcut çalışmanın bulguları, gelişen bir terapi tekniği olan Zaman Perspektifi Terapisinin (ZPT) depresyon ve anksiyeteyi de göz önünde bulundurarak şekillendirilmesine yardımcı olabilir. Anahtar Kelimeler: Zaman Perspektifi, Dengeli Zaman Perspektifinden Sapma, Kaygı, Ruminasyon, Olumlu Mizah Tarzları, Depresyon, Anksiyete