Atak döneminde multipl skleroz hastalarında aktif beyin lezyonlarının saptanması için kontrastlı ve kontrastsız beyin manyetik rezonans sekanslarının karşılaştırılması

Giriş ve Amaç: Multipl skleroz (MS) ataklarla seyreden, toplumda nörolojik özürlülük yapan nedenlerin başında gelen demiyelinizan ve aksonal bir olayı yansıtır. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) MS hastalığının hemen hemen her aşamasında kullanılan en değerli tetkiktir. Aktif ve aktif olamayan MS lezyonlarını değerlendirmek için kontrastlı T1 ağırlıklı sekanslar standart tetkikler olsa da yan etkilerinden dolayı kontrast maddelerin uygulanmasının sakıncaları vardır. Bu çalışmada atak ile başvuran relapsing remitting MS (RRMS) hastalarında aktif lezyonlarının kontrast vermeden noninvaziv konvansiyonel ve difüzyon ağırlıklı görüntülemeye (DAG) dayanan yeni 'intravoksel incoherent motion' (IVIM) MR tetkiki ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Temmuz 2021- Şubat 2022 arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Multipl Skleroz Polikliniği ve servisinde McDonald 2017 kriterlerine göre RRMS tanısı almış atak olarak değerlendirilen MR'da aktif plağı seçilen 34 hasta çalışmaya alındı. Hastaların nörolojik muayeneleri nöroloji uzmanı tarafından, konvansiyonel MR tetkikleri birlikte IVIM protokolünde DAG görüntüsü uzman bir nöroradyolog tarafından değerlendirildi. Aktif kontrast tutan ve kontrast tutmayan yeni geliştiği düşünülen plakların MR sinyal özellikleri ile kontrastlanma paternleri belirlendi. Ölçümler plakların merkezinde manuel ilgi alanı (ROI) oluşturularak yapıldı. Hastaların kontrast tutan lezyonlarının konvansiyonel MR ve IVIM-DAG görüntü parametreleri arasındaki ilişki incelendi. Bulgular: Çalışmamıza alınan 34 hastanın 11'i eksik MR çekimi ve MR öncesinde steroid kullanımı ve diğer nedenlerle çalışma dışı bırakıldı. Kalan 23 hastanın 13'ünde aktif kontrast tutan 30 plak saptandı. Atak dönemindeki MS hastaları için kontrast tutan lezyon saptanma oranı (13/23) %56,5 olarak bulundu. Çalışmaya dahil edilen 23 hastanın 15'i kadın, 8'i erkek hasta idi. Kadın/erkek oranı 1,88 olarak bulundu. Hastaların yaşları 19,6 ile 53,8 arasında değişmekle birlikte ortalama yaş 29,648,53 olarak bulundu. Hastalık süresi 0.67 ile 15,75 yıl arasında değişmekle birlikte ortalama hastalık süresi 6,234,85 yıl olarak bulundu. Hastaların EDSS değerleri 0 ile 5 arasında değişmekle birlikte ortalama EDSS 1,871,1 olarak bulundu. Toplam atak sayıları 2 ile 14 arasında değişmekle birlikte ortalama toplam atak sayısı 4,782,91 idi. MR çekim zamanı atak semptomunun başlamasından sonra 2 gün ile 14 gün arasında değişmekle birlikte ortalama MR çekim süresi atak başlangıcından sonra 6,74,1 gün olarak bulundu. Kontrast tutan lezyon lokalizasyonu sıklıkla periventrikülerdir. Aktif ve kronik plakların IVIM değerlendirmesinde ADC-oran, ADClow-oran, ADCdiff-oran, f1-oran, f2-oran, D1- oran, D2-oran parametreleri açısından anlamlılık bulunamamıştır. Dstar-oran parametresinde aktif ve kronik plakların ayrımı için anlamlı farklılık (p=0,037) saptanmış olup, Dstar-Oran değerinin aktif ve kronik plakları birbirinden ayırt etmek için hassasiyeti 0,625 duyarlılığı 0,626'dır. Kontrast tutan lezyonu olan atak dönemi hastaları ile kontrast tutmayan lezyonları olan atak dönemi hastaları açısından yaş, EDSS, hastalık süresi açısından farklılık saptanmamıştır (p0,05). Sonuç: Atak dönemindeki tüm MS hastalarında kontrast tutan lezyon varlığı mevcut değildir. Dstar-oran değeri aktif plakların saptanması için etkin bulunmuştur. IVIM sekans incelemeye ait ADC-oran, ADClow-oran, ADCdiff-oran, f1-oran, f2-oran, D1-oran, D2-oran parametreleri aktif plakları saptamak için yeterli bilgi sunmamıştır.