Composition and source apportionment of atmospheric particulate matter: Bolu case

Abant İzzet Baysal Üniversitesi kampüsünde Mart 2013 - Şubat 2014 tarihleri arasında toplam 326 PM2.5-10 teflon filtre, 312 PM2.5 teflon filtre, 172 PM10 kuvars filtre ve 166 PM2.5 kuvars filtre örnekleri toplanmıştır. Teflon filtreler anyon(F-, Cl-, NO2-, NO3-, Br-, SO4-2) ve katyon (Li+, Na+, NH4+, K+, Mg+2, Ca+2) ve elementlerin (Li, Be, Na , K, Mg, Al, P, Ca, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Ge, As, Se, Rb, Sr, Y, Mo, Cd, Sn, Sb, Cs, Ba, La, Ce, Pr, Nd, Eu, Sm, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu, Hf, W, Hg, Pt, Au, Pb, Bi, Tl, Th, U) miktarlarını belirlemek için kullnılmıştır. Kuvars filtreler PM10 ve PM2.5 modlardaki organik karbonu (OK), elemental karbonu (EK) ve toplam karbonu (TK) değerlendirmek için kullanılmıştır. Analizler için ICP-MS, İyon Kromatografi ve termal/optik transmitans karbon analizörü kullanılmıştır. Her bir parametrenin ölçülen konsantrasyonları, istatistiksel mevsimsel ve zamansal olarak değerlendirilmiştir. Kalsiyum, Al, Fe, Na, Mg ve K en fazla aritmetik ortalamalara sahiptirler. Toprak kaynaklı elementler en çok kaba fraksiyonda bulunurken, insan kaynaklı elementler en çok ince fraksiyonda bulunmuşlardır. Partikül madde aritmetik ortalama konsantrasyonları ve standart sapmaları ısınma olmayan sezonda daha az olarak bulunmuşlardır. Partikül madde konsantrasyonu, bazı örnekleme günlerinde 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığının kanunu tarafından belirlenen sınır değerlerden daha yüksek bulunmuştur. NO3-/SO42- oranları örnekleme alanının, hareketli emisyonlardan çok kömür yanmasından etkilendiğini göstermiştir. Katyonun anyona oranı ve çoklu lineer regrasyon sonucundan, partikül maddenin asidik olduğu bulunmuştur. OK ve EK arasındaki korelasyonlar aylık olarak yapılmıştır. Yüksek korelasyon katsayıları benzer kaynaklardan atıldıklarını göstermektedir. Birincil OK'nin konsantrasyonları genelde ikincil OK'nin konsantrasyonlarından daha fazladır. OK ve EK'nin konsantrasyonları ısınma sezonunda artan bir eğilim göstermektedir. Kaynak paylaşımı çalışmaları, zenginleşme faktörü hesaplamaları, rüzgar sektörü analizi, geri trajektöriler ve pozitif matriks faktörleme (PMF) kullanılarak yapılmıştır. Her iki fraksiyonda da insan kaynaklı elementler çok fazla zenginleşmiştir. Örnekleme alanındaki dominant rüzgar sektörü batı güney batıdır. Bu yönden lokal kaynaklar olmadığından, uzun mesafe taşınım ana kirlilik kaynağıdır. Kirlilik güllerinden bulunan insan kaynaklı kirleticiler için diğer kirlilik kaynakları şehir merkezi ve otobanlardır. Her iki partikül modunda da geri trajektörilerle birleştirilmiş PMF sonuçları örnekleme alanını etkileyen 8 faktör vermiştir. Kaba partiküller için bunlar trafik, kömür ve odun yanması, yaşlı aerosol, tarımsal aktiviteler, kirli toprak, demir-çelik işleri, toprak, deniz-uzun mesafe taşınımdır. Toprak (Sahra etkisi), şehir faktörü, deniz-uzun mesafe taşınım, kümes hayvanları sektörü, kömür ve biyokütle yakımı, trafik-madencilik, yaşlı aerosol, atık yakımı-demir çelik işleri ince partiküldeki kaynaklardır.