Atmosferik partikül (PM2.5) ve gaz fazlı (O3 ve NOx) kirleticilerin seviyelerinin, kaynaklarının, mekânsal ve zamansal değişimlerinin incelenmesi: Dilovası örneği

Dilovası (Kocaeli) ülkemizde endüstriyel faaliyetlerin en fazla olduğu bölgelerden biridir. Hava kirliliğinin hem ilçede yaşayan hem de çalışan halk üzerinde olumsuz sağlık etkileri olduğu birçok çalışma tarafından ortaya konulmasına rağmen ilçenin ortam havasında bulunan organik ve inorganik kirleticilerin türlerinin ve seviyelerinin belirlenmesine yönelik kapsamlı bir çalışma henüz yapılmamıştır. Bu çalışmanın amaçları şu şekilde özetlenebilir: (1) PM2.5 kütle konsantrasyonu ve PM2.5 kimyasal kompozisyonunda belirlenen organik ve inorganik kirleticilerin seviyelerinin saptanması; (2) Bu kirleticilerin zamansal değişimlerinin incelenmesi ve kaynaklarının tespit edilmesi; (3) Çökebilen toz örneklerinde organik ve inorganik kirleticilerin tespit edilmesi; ve (4) Bu kirleticilere ait kirlilik haritaları oluşturarak kirleticilerin mekânsal dağılımlarının değerlendirilmesi. Söz konusu bu amaçlara ulaşabilmek için Dilovası Belediyesi'nin bahçesine (40.79° K – 29.54° D, 51 m) konuşlandırılan bir sabit örnekleme istasyonunda Şubat 2015-Ocak 2016 tarihleri arasında günlük PM2.5 örnekleri toplanmıştır. Aynı istasyonda O3 ve NOx analizörleri ve meteoroloji sensörü ile de gerçek zamanlı veri alınmıştır. Ayrıca Dilovası bölgesinde belirlenen 23 noktada ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde kuru çökelme örnekleri de toplanmıştır. Ortalama PM2.5 kütle konsantrasyonu 66.50±51.21 µg/m3 olarak bulunmuştur. PM2.5 kompozisyonunda ölçülen parametrelerin ortalama konsantrasyonunun 2.23 pg/m3 (Tm) ila 19.18 µg/m3 (TC) arasında değişitiği belirlenmiştir. Ortalama O3 ve NOx konsantrasyonları sırasıyla 24.71±13.66 ppb ve 33.52±27.90 ppb olarak bulunmuştur. Endüstriyel noktalarda Cr, Pb, Zn, Fe, As, OC ve TC kuru çökelme akılarının diğer bölgelere kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. PM2.5 kimyasal kompozisyon verisine uygulanan Pozitif Matriks Faktorizasyon (PMF) modeli ile Dilovası hava kalitesini etkileyen kirletici kaynakları petrol yanması, yol tozu, toprak, kömür yanması, trafik ve ikincil inorganik aerosol olarak saptanmıştır.