Atölye tipi çizelgeleme için uzman-tabu arama modeli

Bu tezde genel iş-atölyesi çizelgeleme probleminin çözüm kalitesinin iyileştirilmesi incelenmiştir. Bu amaçla genel olarak kesin çözüm arayan analitik yöntemler; yaklaşık çözüm arayan basit sezgisel yöntemler, çeşitli yapay zeka teknikleri, ve komşuluk aramasına dayalı yerel ve zeki arama yöntemleri analiz edilerek iki aşmalı bir çizelgeleme modeli tasarlanmıştır. Amaçlanan çizelgeleme modelinin ilk aşamasında, uzman sistem yöntembilimi kullanılarak iyi bir başlangıç çizelgesi elde edilmektedir. Bunun için, 24 kuraldan oluşan bir çizelgeleme bilgi tabanı oluşturulmuştur. Uzman sistem bu bilgi tabanından, atölye İş yükü ve iş teslim tarihi verisini kullanarak önce atölye sistem durumunu ve başarı ölçütünü belirlemekte, sonra bir çizelgeleme kuralı önermektedir. îkinci aşamada, uzman sistem tarafindan üretilen başlangıç çizelgesi, aynı basan ölçütü altında, tabu arama yöntemiyle iyileştirilmektedir. Tabu arama yöntemi mevcut bir çözümün komşularını artımlı arayarak ve aramanın hikayesini hafızasında tutarak, çözüm uzayındaki daha iyi çözümleri bulabilme yeteneği gösteren zeki bir arama yordamıdır. Bu çalışmada zeki aramanın gereklerini yeterince yerine getirebilen bir tabu arama çizelgecisi tasarlamak için, başta komşuluk yapılan, tabu listesi,seçkin çözümler listesi, aspirasyon ölçütü, yoğunlaşma ve çeşitlendirme taktikleri ile artım ve durdurma düzenekleri olmak üzere, çeşitli taktik ve parametreler üzerinde deneyler yapılmıştır. Bu deneylerde literatürde yer alan ve en iyi veya alt sınır çözümleri bilinen 38 test problemi kullanılmıştır. Sonra atölye yükü ve iş teslim tarihi açısından 9 farklı sistem durumu içeren bir deney düzeneği oluşturulmuş ve bunun üzerinde amaçlanan çizelgeleme modeli test edilmiştir. Son olarak, uzman sistemin basit öncelik kurallanna göre daha iyi olduğu, tabu arama yönteminin uzman sistemle üretilen başlangıç çizelgelerini iyileştirdiği, uzman sistemin basit öncelik kurallanna göre daha iyi bir başlangıç çizelgecisi olduğu gibi bazı önemli sonuçlar bulunmuş ve uzman-tabu arama çizelgeleme modelinin olurluluğu istatistikİ olarak gösterilmiştir. Amaçlanan çizelgeleme modelin tabu arama modülünde henüz geliştirilebilecek bazı unsurlar olması nedeniyle modelin gelecekte iyileştirilmesi mümkündür. Aynca tabu arama tekniğinin esnek yapısı nedeniyle hem çizelgeleme probleminin her türüne hem de diğer eniyileme problemlerine rahatlıkla uygulanabilir olması nedeniyle, bu tekniğin gelecekte önemli uygulamalannın olacağı vurgulanmaktadır.Anahtar Kelimeler : üretim çizelgeleme, uzman sistemler, tabu arama