Avrupa Birliği'nin sanayi politikası çerçevesinde Alman-Türk sanayi politikaları: İmalat sanayi üzerine bir araştırma

Bu çalışmayla, tarihsel süreç içerisinde içinde bulunulan koşulların Avrupa Birliği'nin sanayi politikasına yansımalarının ve bu yansımaların Alman-Türk sanayi politikalarına etkilerinin incelenmesi; Endüstri 4.0 sürecinin Alman-Türk sanayileri üzerindeki olası etkilerinin tespit edilmesi; Alman-Türk imalat sanayilerinin teknoloji yoğunluklarına göre ihracatta rekabet gücünün belirlenmesine yönelik Balassa indeksi çerçevesinde yapılan analiz neticesinde, Türk sanayiinin katma değer yaratmada yaşadığı sorunların, Gümrük Birliği sonrası oluşan asimetrik dezavantajlardan mı yoksa diğer iç ve dış politik etkilerden mi kaynaklandığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışmanın ilk bölümünde sanayi ve sanayi politikası, Avrupa Birliği'nin sanayi ve rekabet politikaları kavramlarına teorik ve tarihsel açıdan yaklaşılmış; ikinci ve üçüncü bölümlerde Alman-Türk sanayi politikalarının Avrupa Birliği sanayi politikasına paralel olarak tarihsel gelişimleri, Endüstri 4.0 temel yaklaşımı olmak üzere yaklaşımları ve temel politika alanları ile ilişkileri açısından ayrıntılı olarak incelenmiş; uygulama bölümü olan son bölümde ise araştırma kapsamına giren iki ülke olan Almanya ve Türkiye günümüzdeki uluslararası konumlarına getiren süreçler açısından irdelenmiş; her iki ülkenin imalat sanayileri verimlilik, kapasite kullanım oranları, katma değer, üretim endeksi, AR-GE harcamaları ve istihdam şeklindeki seçilmiş göstergeler açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve nihayetinde Alman-Türk imalat sanayilerinin ihracattaki rekabet gücü Gümrük Birliği sonrası süreci kapsayan 1996-2018 yılları için analiz edilmiştir. Söz konusu analiz için veri seti olarak BM Ticari Ġstatistik Veribatanı (UN Comtrade)'nda yer alan SITC Rev.3, 3 haneli ürün ve/veya ürün grupları kullanılmış olup; teknoloji düzeylerine göre düşük, orta ve yüksek teknoloji yoğunluğuna sahip toplamda 134 ürün ve/veya ürün grubuna dair ihracatta rekabet gücü değerleri, Béla Balassa (1965) tarafından geliştirilen, Balassa Ġndeksi (RCA) rekabet gücü ölçüm yöntemi ile her iki ülke ve teknoloji grubu için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Yapılan çalışma, Avrupa Birliği'nin sanayi politikası araçları ile de paralellik göstermesi açısından, sanayide katma değer ve ürün çeşitliliği elde edebilme adına sanayi politikasının rekabet politikası, ticaret politikası, inovasyon politikası ve eğitim politikası olarak belirlenmiş temel politika alanlarından desteklenmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Almanya'da başlatılan Endüstri 4.0 sürecinin Türkiye tarafından da takip edilmesinin ekonomik, ekolojik ve sosyal etkiler oluşturacağı ve karşımıza çıkacak iktisadi, sosyal ve diğer önemli göstergeler açısından olumlu ilerleme kaydedilmesi için çaba sarf edilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Gümrük Birliği'nden kaynaklı asimetrik dezavantajların Türk sanayiinin katma değer oluşturma çabasına ket vurmuş olabileceğini ancak bunun tek gerekçe olmadığını ve bu noktada özellikle AR-GE yatırımlarının önemi vurgulanmıştır. Almanya'nın imalat sanayiinde verimlilik, kapasite kullanım oranları, 1996-1998 arası istisnai yılları harici katma değer, üretim, AR-GE harcamaları, istihdam gibi göstergeler açısından Türkiye'ye karşı üstünlüğe sahip olduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda, Alman imalat sanayii ihracatının 1996-2018 yılları arasındaki ihracattaki rekabet gücünün Almanya'nın ihracata yönelik sanayi hamlelerine rağmen yüksek teknoloji yoğunluğunda güçlü veya orta dereceli olmayıp; zayıf dereceli olmasında üretimin iktisadi ve coğrafi maliyet avantajları nedeniyle Çin başta olmak üzere Doğu ülkelerine kaymasının etkili olduğu düşünülmektedir. Almanya ayrıca, düşük teknoloji yoğunluğunda ihracatta rekabet gücü açısından dezavantaja sahip; orta teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta zayıf dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne sahip bir ülkedir. Türkiye ise, düşük teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta orta dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne; orta teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta zayıf dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne sahiptir. Türkiye, yüksek teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta rekabet gücüne sahip değildir. Anahtar kelimeler: Avrupa Birliği, Almanya, Türkiye, Sanayi Politikası, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler Endeksi