Avrupa Birliği ve Türk hukukunda hâkim durumun kötüye kullanılması ve veri güdümlü ekonomilerin getirdikleri

Avrupa Birliği ve Türk rekabet hukuku sisteminde pazarda hâkimiyet kurulması yasak değildir. Bununla birlikte pazardaki rekabetin korunması için hâkimiyetin kötüye kullanılmasının önlenmesi gerekmektedir. Bu amaçla her iki hukuk düzeninde de hâkim durumun kötüye kullanılması yasaklanmıştır. Bir teşebbüsün tek başına ya da birden fazla teşebbüsün birlikte sergilediği bir davranışın ya da eylemin yasağın kapsamında değerlendirilebilmesi için ise öncelikle hâkim durumun varlığı aranmaktadır. Bu sebeple hâkim durum kavramının tanımlanması yasağın uygulanmasında belirleyici etkiye sahiptir. Hâkim durumun tespiti ayrıca ilgili pazarın belirlenmesini gerektirmektedir. İlgili pazarın sınırları; ürün ve coğrafi boyutlarda tespit edilirken bazı hallerde dönemsel değişiklikler de dikkate alınmaktadır. İlgili teşebbüslerin pazar payları, rakiplerinin sayısı, alıcı gücü, pazara giriş ve pazardaki büyüme engelleri ise hâkim durumun tespitinde başvurulan ölçütler olarak karşımıza çıkmaktadır. Avrupa Birliği'nin sahip olduğu uluslarüstü yapı gereği yasağın uygulanmasında hâkim durumun mevcudiyetinin yanı sıra üye devletler arası ticarete etki koşulu da gözetilmektedir. Birlik'in uluslarüstü yapısından doğan bu gibi farklılıklar dışında Avrupa Birliği ve Türk rekabet hukukunda yasağın kapsamı ve uygulanması genel olarak paralellik göstermektedir. İçinde bulunduğumuz dijital çağda veri güdümlü ekonomilerin rekabet alanına girmesiyle yasağın uygulanmasında benimsenen yol, yöntem ve yaklaşımların da büyük ölçüde paralel seyrettiği görülmektedir. Veri güdümlü ekonomiler her iki hukuk düzeninde de ilgili pazarın tanımlanmasından hâkim durumun tespitinde başvurulacak ölçütlere kadar pek çok alanda yeni bir bakış açısı geliştirilmesini gerektirmiştir. Çalışmamız kapsamında da geleneksel pazarlarda yasağın uygulanmasından doğan ve süregelen; hâkim durum ve kötüye kullanma kavramları arasında illiyet bağının aranması hususu gibi tartışmaların yanı sıra veri güdümlü ekonomilerin getirdiği yenilik ve değişiklikler de ele alınmaktadır.