Avrupa birliğinin batı balkanlar genişlemesi: bir dış politika aracı olarak kimlik dönüşümü

Batı Balkanlar'ın Avrupa Birliği ile entegrasyonu sürecini diğer genişlemelerden farklı kılan bölgenin yapısı ve Birliğin genişleme açısından kullandığı dış politika enstrümanıdır. Batı Balkanlar birçok sosyolojik nedenle Avrupa açısından olumsuz anlamlarla yüklü bir bölgedir. Soğuk Savaş sonrasında bir uygar kuvvet olarak beliren Avrupa Birliği, özellikle yakın coğrafya üzerinde güçlü bir çekime sahiptir. Ancak bölgedeki içkin kimlik tanımı Avrupalı algı açısından olumsuz ve şiddet yüklü olduğu için bu haliyle, tam üyelik mümkün olamamaktadır. Bu nedenle Birlik bölgenin entagrasyonu için kimlik dönüştürücü yeni dış politika enstrümanları geliştirmiştir. Batı Balkanlar'da 1990'lar boyunca yaşanan çatışma halinde Birlik, bölge için iki temel dış politika enstrümanı kullanmıştır. Bu enstrümanların ilki çatışma çözümleme, diğeri ise karmaşık aciliyetlerdir. Ancak 1990'ların sonuna gelindiğinde Birlik; sadece çatışmayı durdurmak, ya da çatışma mağdurlarını rehabilite etmek anlayışının yeterli olmadığını kavramıştır. Bu nedenle Birlik, Batı Balkanlar'da bir `güvenlik toplumu', ya da `pozitif barış' ortaya çıkmadan, kendisi için de sürdürülebilir bir güvenlik ortaya çıkmayacağı düşüncesiyle yeni bir güvenlik paradigmasının işaretlerini vermeye başlamıştır. Bu yeni güvenlik paradigması `insan güvenliği' yaklaşımıdır. Batı Balkan ülkeleri Birlik tarafından en çok gözetilen ülke statüsüne alınırken, tek tek üye ülkeler tarihi ya da kültürel nedenleri kullanarak Batı Balkan ülkeleri ile hısımlık politikaları geliştirmektedirler. Sonuç olarak Batı Balkanlar'ın, Avrupa ile entegrasyonu, yukarıda bahsettiğim nedenlerle sosyal inşacı teori ile açıklanabilir. Kimliği yapı, ajanı ise politik elitler olarak kabul ettiğimizde, Birlik Batı Balkan ülkelerinin birer grup içi üye olarak algılanmasını sağlamakta ve bu yola Avrupa entegrasyonuna dahil etmektedir. Bu anlamda kimlik dönüşümü, uluslararası ilişkiler disiplini açısından ilk kez bir dış politika enstrümanı olarak kullanılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Balkanlar, Avrupa Birliği, İnsan Güvenliği, Kimlik, Avrupa Entegrasyonu