Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının Türk İdari Yargısına etkileri

Çalışmamızın konusu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının Türk İdari Yargısına etkileridir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), sadece adli yargıyla ilgili kararlar vermemekte, idari yargı ile ilgili pek çok uyuşmazlık da AİHM önüne götürülmektedir. Bu nedene AİHM kararlarında idari yargının durumuyla ilgili bir çalışma yapmak ihtiyacı duyulmuştur.AİHM, Türkiye tarafından da kabul edilmiş olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) uyarınca kurulmuş bir mahkemedir. Sözleşmenin bireylere temel hak ve özgürlükler tanıyan normları, Türk Mahkemeleri tarafından doğrudan uygulanabilir üstün nitelikteki hukuk kurallarıdır. Çalışmada özellikle vurgulamak istediğim husus, demokrasinin korunması düşüncesi temel alınarak hazırlanan ve Türkiye'nin iç hukukunun bir parçası haline gelmiş bulunan Sözleşme hükümlerinin, AİHM'nin içtihatları doğrultusunda anlaşılarak Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve diğer mahkemelerce uygulanması ve bağımsız ölçü norm olarak kullanılması gerektiğidir. Çalışmada bu amaca yönelik olarak hukukumuzda yapılması gerekenler iki bölüm halinde işlenmiştir.AİHM kararlarının niteliği ve bu kararların ülkemiz hukukuna ve yargı kararlarına ne şekilde yön verdiği hususlarının açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla ve AİHS'nin de uluslar arası bir antlaşma olması nedeniyle, birinci bölümde uluslararası antlaşmaların hukukumuzdaki yeri konusu üzerinde durulmuştur. Daha sonra AİHS ve AİHM'nin özellikleri ve hukuki niteliği incelenmiştir. İkinci bölümde ise, AİHM'nin kararlarının iç hukukumuza ve idari yargıya olan etkileri incelenmiştir. Konu incelenirken, AİHM kararlarının yanı sıra, Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Yargıtay'ın konumuza ilişkin kararlarına da yer verilmiştir. Ayrıca, öğretideki görüşler ve uygulamalar açıklanırken, eleştirilerde bulunmaya ve çözüm önerileri üretmeye de gayret gösterilmiştir.Bu çalışma, AİHM kararlarının iç hukukumuzu etkilediğini ortaya koymaktadır. Kararların gerekçelerinde belirtilen hususlar doğrultusunda, başta Anayasamız olmak üzere pek çok kanunda değişiklikler yapılmıştır. Böylece, idari yargı yerlerince verilen kararlarla AİHS'nin ihlal edildiğinin AİHM kararıyla tespit edilmesi, yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilmiş, yani AİHM içtihadıyla idari yargı yeri kararının ortadan kaldırılması mümkün hale gelmiştir. Bu durumda yargı yerlerinin Sözleşme'yi ve AİHM içtihadını takip etmeleri artık daha da öncelikli ve önemlidir.