Yaşlı bireylerin sosyal yaşamı ve yalnızlık duyguları ile hizmet aldıkları aile hekimlerinin bu konuya dair farkındalığının karşılaştırması

Amaç: Dünya'da ve ülkemizde yaşlı nüfus oranı yıllar içinde artmaktadır. Yaşlılıkla beraber gündeme gelen önemli konulardan birisi de sosyal izolasyon ve beraberinde olan yalnızlık hissidir. Yalnızlık hissi ruhsal ve bedensel sağlığı olumsuz etkileyen bir durumdur ve yaşlılıkta önemli bir problem haline gelebilir. Sosyal izolasyon ve yalnızlık duygusu yaşam kalitesini, kronik hastalıkların yönetimini, morbidite ve mortaliteyi etkiler. Bu etki, sigara, alkol, fiziksel hareketsizlik ve hipertansiyon gibi bilinen diğer risk faktörlerine benzerdir. Aile hekimliği sisteminde hastaların psikososyal durumu, davranışları ve bilişsel düzeylerinin anlaşılması beklenmektedir. Bu bağlamda aile hekimlerinin yaşlı hastalarda sosyal izolasyon ve yalnızlık duygusunu tanımaları önemlidir. Bu çalışma ile yaşlı hastaların kendi sosyal ilişkilerini ve yalnızlık duygularını bilmeleri, aile hekimlerinin ise bu konu hakkındaki farkındalıkları incelenecektir. Böylece Türkiye'de bu konu hakkında farkındalık oluşturulması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Aktif olarak aile hekimliği sisteminde çalışan ve daha önce sözel onamları alınan şu anki aile hekimliği biriminde en az 6 aydır çalışan 5 farklı aile hekimliği biriminde yürütülmüştür. 65 yaş üzeri örneklem seçimi için G-power istatistik programı kullanılmıştır. Her bir aile hekimi için %80 güç baz alınarak 65 yaş üstü 40 birey hesaplandı. 65 yaş üstü bireyler için dâhil edilme kriterleri; gönüllü olma, Alzheimer/Demans gibi bilişsel fonksiyon bozukluğu ve psikiyatrik tanı almamış olmasıdır. Aile hekimlerine sosyademografik veri formu ile yaşlı hastaların sosyal izolasyon ve yalnızlığı hakkında farkındalığını ölçen ve araştırmacılar tarafından oluşturulan 6 soruluk bir anket uygulanmaktadır. 65 yaş üstü gönüllü hastalara sosyodemografik veri formu, UCLA yalnızlık ölçeği, Nottingham sosyal izolasyon alt ölçeği, bireylerin sosyal izolasyon ile yalnızlığı hakkında farkındalığını ölçecek literatürden oluşturulan 5 soruluk bir anket uygulanmaktadır. Bulgular: Hastaların yalnızlık durumu eğitim düzeyleri (p=0,002), ekonomik durumları (p=0,038), kronik hastalık varlığı (p=0,000) ve engellilik durumlarından (p=0,023) etkileniyor olarak tespit edildi. Sosyal ilişkileri de eğitim düzeyi (p=0,008), ekonomik durum (p=0,003) ve kiminle yaşadıklarından (p=0,043) etkileniyor olarak bulundu. Hastaların sosyal izolasyon durumları da yakınlarını ziyaret etme (p=0,000) ve yakınları tarafından ziyaret edilme (p=0,000) sıklıklarından etkilenmektedir. UCLA-LS'den alınan puanlar ile eğitim düzeyi (r=-0,207) ve kronik hastalık varlığı (r=-0,198) ile azalan, engellilik durumu (r=0,208) ile artan şekilde koreledir. NSP-Sİ'den alınan puanlar da eğitim düzeyi (r=-0,194) ile azalan, engellilik durumu (r=0,151) artan şekilde korele bulunmuştur. Aile hekimleri hastaların yalnız yaşamalarını ekonomik (p=0,035) ve medeni durumlarına (p=0,000) göre bilebilmişlerdir. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları literatürle karşılaştırıldığında sosyal izolasyon durumunun hastaların eğitim düzeyi, ekonomik durum ve kiminle yaşadığından; yalnızlık durumunun ise eğitim düzeyi, ekonomik durum, kronik hastalık varlığı ve engellilik halinden etkilendiği bulunmuştur. Aile hekimlerinin hastalarının kiminle yaşadığını yüksek oranda bildikleri, ancak hastaların sosyal ilişkilerini/sosyal katılımlarını, yalnız hissedip hissetmediklerini genel olarak bilemedikleri değerlendirildi. Yaşlı hastaların yalnızlık ve sosyal izolasyon durumlarını tanımak ve müdahale edebilmek için daha fazla hasta sayılı ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.