Ayasuluk Tepesi Bizans dönemi levhalarının tasarım, anlam, işlev ve atölye bağlamında değerlendirilmesi

İzmir – Selçuk'ta bulunan "Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı" yüz yılı aşkın süredir devam eden kazı çalışmaları ile çok sayıda mimari plastik buluntu vermiştir. Bir çoğu, alanda bulunan bir imparatorluk yapısı olan Hagios Ioannes Theologos Kilisesi'ne ait olan bu eserler hem Bizans Dönemi taş işçiliği hem de Ephesos özelinde Batı Anadolu heykel/kabartma sanatı bağlamında çok sayıda veri içermektedir. Mimari plastik eserlerin hem nitelik hem de nicelik bakımından en önemli gruplarından biri de levhalardır. Tez çalışması kapsamında 5-13.yüzyıllar arasına tarihlendirilen levhalar, tasarım şablonlarına göre sınıflandırılmıştır. Ele alınan levhaların, tasarım şablonları bağlamında tarihsel gelişimi, atölye özellikleri ve ikonografik anlamları ile olası işlevleri tartışılarak bu eserlerin kilise ve bölge tarihine katkıları araştırılmıştır. Eserler ve bölgeye ait tarihi veriler karşılaştırılarak, özellikle Hagios Ioannes Theologos Kilisesi için taş dekorasyon bağlamında yenileme/onarım dönemleri belirlenmiştir. Bunun yanı sıra çok geniş bir tarih aralığında üretilmiş olan bu eserlerden hareketle, özellikle Bizans Dönemi Efes ve çevresi ile ilgili kültürel bir mimari bezeme dili analizi yapılmış ve Efes atölyesi için belirlenebilen atölye özellikleri ortaya koyulmuştur. Anahtar Kelimeler: Efes, Ayasuluk Tepesi, Bizans Dönemi, Mimari Plastik, Levha, St. Jean Bazilikası, Hagios Ioannes Theologos Kilisesi.