Ayvalık tarihi kent merkezindeki kiliselerin incelenmesi

Ayvalık tarihi kent merkezi, 19. yy. 'in başından itibaren yapılan kilise örneklerini büyük ölçüde korumayı başarmış bir bölgedir. Mübadeleye kadar eski bir Rum yerleşmesi olan kentte, o topluluğun cemaatine hitap eden kiliseler bulunmaktadır. Rum Ortodoks halk, bu bölgedeki siyasi varlıklarını göstermek amacıyla çok sayıda kilise inşa etmiştir. Sayıları, büyüklük ve yükseklikleriyle öne çıkan kiliseler kentin önemli nirengi noktalarını oluşturmaktadır. Rum Ortodoks Kiliseleri'nin mimarisi Osmanlı yönetiminin sınırlamalarıyla belirlenmiş, dönemin sosyal tarihiyle bütünleşmiştir. Ayvalık kent merkezindeki Rum Ortodoks Kiliseleri neoklasik bir üslupla biçimlenerek yöresel mimari anlayışla birleştirerek kendine has bir tarz oluşturmuştur. Balıkesir ve İzmir illeri arasında bulunan Ayvalık, yükseltileri fazla olmayan tepelik alanlar ile girintili çıkıntılı bir sahil şeridinde yer almaktadır. Uzun yıllar beraber yaşayan Rum ve Türk halkı birbirlerinden etkilenmiş ve bu etkilenme mekanlara da yansımıştır. Hıristiyan Rum nüfus yerine Müslüman Türk nüfus gelince, kiliselerin cemaatleri istemese de kiliselerini terk etmek zorunda kalmıştır. Müslüman halkın ibadet ihtiyacını karşılamak için kiliselerin bir kısmına minare, mimber, mihrap gibi İslami öğeler eklenerek camiye dönüştürülmüştür. Diğer kiliseler ise genellikle depolama amaçlı kullanılmış veya boş bırakılmıştır. Ayvalık kent içi kiliselerini saptamak için yapılan çalışmada günümüze ulaşmış yedi adet kilise, varlığı bilinen fakat mevcut olmayan dört adet kilise ile toplam onbir adet kilise tespit edilmiştir. Kiliselerin sayısının daha fazla olduğu düşünüldüğü halde veri yetersizliğinden tam sayısı saptanamamıştır. Varlığı bilinen mevcut olmayanm kiliselerin özelliklerini anlatan belgeler bulunamadığından mevcut kiliseler incelenerek naos ve apsis özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Üç Nefli Üç Apsisli Kiliseler, Üç Nefli Tek Apsisli Kiliseler, Tek Nefli Tek Apsisli Kiliseler ve diğer kiliseler olarak dört gruba ayrılmıştır. Günümüze gelen kent merkezindeki yedi kilisesinin mevcut durumları tespit edilerek rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmalıdır. Proje konusunda üniversitelerden, maddi destek konusunda halktan ve devletten yardım alınmalıdır. Mevcut durumunu en az bozacak ve kent ihtiyaçlarına cevap verecek uygun fonksiyonlar verilip kiliselerin devamlılığı sağlanmalıdır. Boş olan kiliselerin müze kültür ve sanat evi olarak kullanılması önerilmektedir. Geçmişi geleceğe taşıyan bu kültür varlıklarını korumak ve yaşatmak bilinçli her toplumun yerine getirmesi gereken bir görevdir.