Azitromisinin sub-minimum inhibitör konsantrasyonlarınınBordetella pertussis tohama-I üzerindeki in vitro etkileri

Bordetella pertussis boğmaca hastalığının ana etkenidir ve bilindiği kadarıyla insandan başka konağı yoktur. Bu bakteri enfekte ettiği konağın akciğerleri ve hava yollarına yerleşir ve yüksek bulaşıcılığa sahiptir. Hastalığın neden olduğu oksijen eksikliği beyinde hasara yol açabilir ve özellikle bir yaşın altındaki bebeklerde bu durum ölümcül olabilmektedir. Genel olarak çocukluk çağı hastalığı olarak tanımlanır ancak ergen ve yetişkinlerde de hafif semptomlarla sürekli olan öksürük belirtileriyle yaygın olarak ortaya çıkabilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) verilerine göre 2018 yılında dünya çapında 151,000'den fazla boğmaca vakası olduğu kaydedilmiştir. 1974 yılında başlatılan Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) ve 1980'li yıllarda başlayan Ulusal Aşı Kampanyası ile hastalığın sıklığı önemli ölçüde azaltılmıştır. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar yaygın aşılamaya rağmen boğmaca vakalarının yeniden arttığını göstermektedir. Boğmacayla mücadelede antibiyotikler yaygın olarak kullanılır ve klinikte makrolid tipi antibiyotikler en çok tercih edilen antibiyotik grubu olmaktadır. Bu tez çalışmasında da makrolid grubu antibiyotiklerden olan azitromisinin B. pertussis Tohama-I suşuna karşı sub-MİK dozları belirlenmiştir ve bu dozların bakterinin büyüme hızına, biyofilm oluşturma kabiliyetine ve iki önemli virülans faktörlerinden olan ptxS1 ve prn genlerinin ekspresyonuna olan etkisi araştırılmıştır. Azitromisinin MİK değeri sıvı dilüsyon yöntemiyle 0.08 μg/ml olarak belirlenmiştir ve MİK'in 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/32 ve 1/64 oranlarının bakterinin büyüme hızına olan etkisi araştırılmıştır. Bakteri hücreleri antibiyotiğin 1/2, 1/4 ve 1/8 sub-MİK dozlarını tolere edemediğinden hücre büyümesi deneyler için yetersiz kalmıştır. Bu nedenle Tohama-I için azitromisinin sub-MİK dozları 1/16, 1/32 ve 1/64 olarak belirlenmiştir. Bu dozların bakterinin biyofilm oluşturabilme yeteneğine olan etkisi 96'lı hücre kültürü plağı kullanılarak belirlenmiştir. Gen ekspresyonlarına olan etkisi ise gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile analiz edilmiştir. Bakterilerin antibiyotik dozunun artmasına paralel olarak biyofilm oluşturabilme yetenekleri azalmıştır. Ancak ptxS1 ve prn ekspresyon seviyelerinin artışı veya azalışı antibiyotik dozunun artışıyla paralellik göstermemiştir. MİK/32 azitromisin konsantrasyonunda her iki genin de ekspresyon seviyelerinin kontrole göre arttığı görülmüştür. MİK/16 ve MİK/64 ise ptxS1 ekspresyonunu kontrole göre azaltırken prn ekspresyonunu arttırmıştır. Fakat antibiyotik dozlarının genlerin ekspresyonu üzerindeki etkilerinin kontrolle kıyaslandığında istatiksel olarak önemli olmadığı bulunmuştur (p>0.05). Literatürde sub-MİK antibiyotik dozlarının B. pertussis hücrelerine olan etkileriyle ilgili yeterli ve yaygın çalışmalar mevcut değildir. Bu çalışma sub-MİK antibiyotik dozlarının B. pertussis'e karşı etkilerinin belirlenmesi açısından azitromisin özelinde gerçekleştirilen ilk çalışmadır. Ayrıca azitromisinin boğmaca tedavisinde yaygın olarak kullanılması göz önüne alındığında, bu çalışmadan elde edilen sonuçlar antibiyotiğin bakteri hücresine olan etkilerinin belirlenmesi ve bakteri-konak hücre ilişkisindeki rolünün anlaşılabilmesi açısından daha sonra yapılacak olan çalışmalar için önem arz etmektedir.