Bağımsız denetimde yapay zeka uygulamaları

Günümüzde hızla gelişen teknolojilerin işletmelerin iş süreçlerine entegre edilmesi, firmalar açısından önemli bir rekabet avantajı unsuru hâline gelmiştir. Bu dönüşümün en belirgin örneklerinden biri, YZ teknolojisidir. YZ sayesinde işletmeler, iş süreçlerini daha az emek ve maliyetle, daha hızlı ve verimli şekilde yürütebilme imkânı bulmaktadır. Bu çerçevede, YZ teknolojilerinin yalnızca operasyonel faaliyetlerde değil, bağımsız denetim gibi bilgi yoğun ve uzmanlık gerektiren alanlarda da etkin biçimde kullanılmaya başlanması dikkat çekicidir. Bu çalışmanın amacı, YZ teknolojilerinin bağımsız denetim süreçlerine entegrasyonunun uygulanabilirliğini değerlendirmek ve söz konusu entegrasyonun denetim kalitesi üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, geleneksel denetim yöntemleriyle gerçekleştirilen planlama, kanıt toplama ve risk değerlendirme gibi temel denetim aşamalarının, YZ destekli sistemler aracılığıyla ne ölçüde etkin ve verimli bir şekilde yürütülebileceği incelenmiştir. Araştırma kapsamında, YZ tabanlı denetim uygulamaları ile geleneksel yöntemler; işlem süresi, doğruluk düzeyi ve tutarlılık gibi niteliksel ve niceliksel kriterler çerçevesinde karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, Antalya ilinde faaliyet gösteren bir bağımsız denetim firmasının portföyünde yer alan 14 şirketin 2022–2024 dönemine ait denetim verilerine dayanmaktadır. Çalışmada ChatGPT-4o modeli temel alınmıştır. Çalışma bulguları doğrultusunda, YZ destekli sistemlerin denetim süreçlerindeki işlem süresini kayda değer ölçüde azalttığı doğruluk ve tutarlılık açısından ise YZ destekli sistemlerin belirli sınırlamalara sahip olduğu ortaya konulmuştur. Bununla birlikte, çalışmada yalnızca belirli denetim süreçlerine odaklanılmış, YZ modeli sektörel terimlerde sınırlı hassasiyet göstermiş ve sistemin gerçek zamanlı uygulama performansı test edilememesi gibi belirli sınırlılıkların bulunduğu gözlemlenmiştir. Söz konusu sınırlılıkların giderilmesi hâlinde, YZ teknolojilerinin bağımsız denetim kalitesine anlamlı ve yapısal katkılar sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca çalışma, büyük dil modelleri, doğal dil işleme ve makine öğrenmesi gibi YZ bileşenlerinin denetim süreçlerinde sağlayabileceği katkıları değerlendirmeyi; bu teknolojilerin denetim mesleğinin dönüşümüne ve mesleki yeterlilik gereksinimlerine olan etkilerini analiz etmeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda elde edilen bulgular, hem kuramsal düzeyde mevcut literatüre katkı sunmakta hem de bağımsız denetim uygulamalarına ilişkin yenilikçi bir perspektif geliştirilmesine olanak tanımaktadır.