Bankacılık sektöründe kaynak maliyeti

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de ağırlıklı konumu bulunan bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankalar genel anlamda aracılık etme, kaynak kullanımını iyileştirme, kısa süreli birikimleri uzun süreli kaynak haline dönüştürme, banka parası yaratma, Merkez Bankası'nın uyguladığı para politikalarının etkinliğini artırma ve uluslararası ticareti geliştirme gibi temel işlevler üstlenmiş bulunmaktadır. Bankalar, diğer işletmelerden farklı olarak toplam kaynaklan içinde yabancı kaynakların daha ağırlıklı olduğu işletmelerdir. Banka kaynaklarının bu özellikleri, yoğun bir rekabet ortamının olduğu ortamda temin edilen kaynakların maliyetlerinin ne derece önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bankaların diğer işletmeler gibi her zaman maksimum karı sağlayabilmelerinde, kaynağı mümkün olduğunca düşük maliyetle temin edip, yüksek getiri sağlayacak alanlara plase etme politikaları önem kazanmaktadır. Ancak, banka kaynaklarının maliyetlerini oluşturan unsurlar, hem çok çeşitli hem de bir bölümü kendi insiyatifleri dışında oluşan giderlerden oluşmaktadır. Banka kaynaklarının maliyetlerini doğrudan etkileyen direkt giderler grubunu faiz giderleri, yasal yükümlülükler, komisyon, vergi ve çeşitli fon giderleri oluşturmaktadır. Bu gider grubunda faiz gideri, belirli ölçüde bankanın insiyatifinde olup, diğer giderlerin tamamı insiyatif dışındaki giderlerdir. İşletme gideri olarak tanımlanan ve bankaların insiyatifleri dahilinde oluşan giderler ise, personel, ısıtma, aydınlatma, kira, amortisman vb gibi giderlerden oluşmaktadır.11 Bankaların kaynak maliyetlerinde birinci derecede etkili olan faiz oranları, ülkemiz ekonomisinde yaşanan istikrarsız ortam ve yüksek miktarda kamunun borçlanma politikalarından direkt olarak etkilenen bir yapı sergilemektedir. Ülkemizde bankaların topladıkları kaynaklara karşılık olarak bulundurmak zorunda oldukları munzam karşılık ve disponibilite oranları, kaynak maliyetini faiz giderinden sonra etkileyen en önemli unsur durumundadır. Çünkü, bankalar bu yükümlülükleri nedeniyle topladıkları kaynağın tamamını kullanamamakta, dolayısı ile bu durum maliyeti daha da artırıcı bir etkide bulunmaktadır. Aynı zamanda yasal yükümlülük oranları ülkemizde oldukça yüksek seviyede bulunmaktadır. Diğer taraftan bankaların temin ettikleri kaynakları nedeniyle ödemek zorunda oldukları çeşitli sayı ve orandaki komisyon, vergi ve fon giderleri, kaynak maliyetini artırıcı diğer giderlerdir. Ekonomi içindeki önemi dikkate alınarak, bankaların kaynak maliyetini artırıcı unsurların giderilmesi, hem bankalar hem de ülke kalkınması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, yasal yükümlülük oranlarının daha aşağı seviyeye çekilmesi, geçici kaynak niteliğinde bulunan diğer pasiflerin disponibilite kapsamından çıkarılması, vergi oranlarının daha alt seviyeye çekilmesi, komisyon ve fon gibi giderlerin azaltılması, mevduat sigorta primi konusunda bankalara insiyatif tanınması, ülke içi tasarrufların en büyük talepçisi durumundaki kamunun bu piyasaya minimum seviyede girişinin sağlanması gerekmektedir.