Bartın-Kirazlıköprü barajının rezervuar peyzajındaki orman ekosisteminin yaprak alan indeksi (YAİ) değerinin yıl-içi ve yükseltiye bağlı değişiminin ekolojik açıdan irdelenmesi

Bartın-Kirazlıköprü baraj havzası, Bartın Çayı Havzasının hemen hemen yarısını oluşturmakta ve bütün havzadan gelen suyun önemli bir kısmına kaynaklık etmektedir. Bartın-Kirazlıköprü baraj rezervuarını besleyen Gökırmak Çayı'nı, Ulus Çayı ile Abdipaşa Beldesi'nde Ulus Çayına dâhil olan Ovacuma Çayı ve diğer yan kolları beslemektedir. Bu tez çalışmamızın örnekleme alanı olarak Kirazlıköprü barajının rezervuar alanı içerisindeki orman ekosisteminde yer alan çeşitli yaprak döken ağaç türlerinden oluşan karışık bir meşcere seçilmiştir. Bu çalışma ile baraj rezervuar alanı peyzajı içerisinde bulunan bu meşcereyi, yükseltiye bağlı olarak ve bir yıl boyunca gözlemleyerek baraj peyzajının mekânsal ve zamansal değişimlerini belirli bir düzeyde ortaya koymayı hedefledik. Bu amaç ve hedefler doğrultusunda, çalışma konumuzun çerçevesinde, bitki örtüsü tepe çatısı göstergelerinden olan başta Yaprak Alan İndeksi (YAİ) olmak üzere, Işık Geçirgenliği (IG), Boşluk Oranı (BO) ve Tepe Çatısı Açıklığı (TÇA) parametrelerinin yıllık değişimleri analiz edilerek, elde edilen veri ve değerleri kayıt altına alarak, ilgili grafik ve görsellerle de daha açıkça ifade edilmesi ve ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu çalışmada, bu karışık meşceredeki yaprak döken ağaçların tepe çatıları 2021 yılının Mart ayı ile 2022 yılının Şubat ayı arasında toplamda 21 arazi çalışması yapılarak bir yıllık dönemde izlemeye tabi tutulmuştur. Böylece peyzajdaki orman ekosisteminin bitki örtüsü tepe çatısı parametrelerinin değişiminin izlenmesi ve analizi gerçekleştirilmiştir. Nitekim, LAI2200C yerinde analiz sonucu üretirken, yarı-küre fotoğraflardan elde edilen veriler daha sonra görüntü işleme yapabilen Hemisfer 3.1 yazılımı (İsviçre Federal Orman, Kar ve Peyzaj Araştırma Enstitüsü) ile analiz edilmiştir. Bu yarı-küre fotoğrafların çekilmesi ise Canon EOS 5D Mark II SLR kameraya monte edilen Sigma 8 mm balıkgözü objektif (Sigma F3.5 EX DG Circular Fisheye-Sigma Corporation) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak elde edilen ağaçların tepe çatısı parametrelerinin yıl-içi değerleri ve modelleri, yıl-içi hava-toprak sıcaklık değer ve modelleri ile çok benzer örtüşen veya simetrik bir seyir izlemiş, ancak aynı durum yağış değerleri ve modeli ile benzer bir örtüşme göstermemiştir. Nitekim, ağaçların tepe çatısı parametreleri ile hava-toprak sıcaklık verileri arasındaki yüksek ve anlamlı pozitif veya negatif korelasyonlar bu benzerlikleri doğrulamıştır. Bu çalışma ile baraj rezervuar peyzajını oluşturan bilhassa ormanlık alanlardaki ağaçların dinlenme ve büyüme mevsimleri arasındaki geçişler sırasında iklime bağlı bu muhtemel fenolojik ve eko-fizyolojik değişkenlikler, doğrudan veya dolaylı olarak ağaçların fotosentezini ve dolayısıyla rezervuar peyzajı içindeki tüm orman ekosisteminin üretkenliğini etkileyebileceği anlaşılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma, insan eliyle yapılmış barajın arkasında oluşan suni bir göl peyzajının ekosistemini ve bu ekosistemin sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirliğini etkilemesi adına bitki örtüsü tepe çatısı parametre değerlerini ve verilerini meteorolojik parametre değer ve verileri ile değerlendirerek ortaya koymayı başarmıştır. Başta YAİ olmak üzere, IG, BO ve TÇA parametrelerinin peyzaj düzenlemesi, ekosistem yönetimi, biyoçeşitlilik korunması ve ekosistem hizmetleri gibi peyzaj ekolojisinin pek çok çalışma sahasında kullanılarak, bilimsel temelli ve tutarlı ekolojik kararlar geliştirilmesine ve alınmasına katkı sağlayabilecekleri de yadsınamaz. Bu çalışmanın bulguları, doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi ve çevre koruma çabalarında bitki örtüsü tepe çatısı parametrelerinin değerli bir araç olduğunu ve ekosistem sağlığı ve çeşitliliğinin korunması için önemli bir gösterge olduğunu da vurgulamaktadır.