Basketbol hakemlerinin stres kaynakları ile stresle başa çıkma yöntemlerinin tespiti ve önleyici yönetsel uygulamaların geliştirilmesi

Bu araştırmanın amacı, basketbol hakemlerinin stres kaynakları ve bu stres kaynakları ile başa çıkma yöntemlerinin neler olduğunu tespit etmek ve önleyici yönetsel uygulamalar geliştirmektir.Tezde nicel ve nitel olmak üzere iki aşamalı metot uygulanmıştır. Nicel bölümde hakemlerin stres kaynakları ve başa çıkma yollarını tespit etmek için Anshel ve Weinberg (1995) tarafından geliştirilen ?Basketbol Hakemleri Stres Anketi? (BHSA) kullanılmıştır. Anket 2006?2007 sezonunda Türkiye Basketbol Federasyon'una bağlı 106 A ve B klasmanı hakeme e-posta yolu ile uygulanmıştır. Veriler tanımlayıcı (ortalama değer, standart sapma ve frekans) istatistik ve bağımsız örneklerde t-testi ile analiz edilmiştir.Analiz sonuçlarına göre basketbol hakemlerinin stres kaynakları alt boyutları en yüksek ortalama değeri ?performansla ilgili stres kaynakları? (2.34±0.52) ve en düşük ortalama değer ise ?diğerlerinin varlığına? (2.23±0.56) ilişkin stres kaynaklarına aittir. BHSA'nde yer alan 14 stres kaynağı incelendiğinde en önemli stres kaynağının ?partnerle problem yaşamak? (3.20±0.90) olduğu bulunmuştur. En önemsiz stres kaynağı ise ?başka birinin sakatlığı?'dır (1.54±0.74). Basketbol hakemlerinin stres kaynaklarının hakemlik yılına ve klasmanına göre karşılaştırılması amacı ile yapılan t-test sonuçları, stres kaynakları alt boyutlarında hakemlik yıllarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını gösterirken; klasmana göre fiziksel ve sözel saldırı alt boyutunda istatistiksel olarak anlamlı bir fark (p<0.05) olduğunu ortaya koymuştur.Hakemlerin beş önemli stres kaynağı ile başa çıkma yöntemleri irdelendiğinde ?Pozitif bilişsel yaklaşım? hakemler tarafından en sıklıkla kullanılan yöntem olarak bulunmuştur. Pozitif bilişsel yaklaşıma ait ortalama değerler stres kaynağına göre 3.55 ± 0.65 (Antrenör tarafından sözlü saldırı stres kaynağı) ile 3.77 ± 0.67 (Çelişkili karar verme stres kaynağı) arasında değişmektedir. Hakemlerin klasmanlarına göre, belirlenen beş önemli stres kaynağı ile başa çıkmak için kullanılan yöntemleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur (p> .05). Öte yandan, hakemlik yılına göre 1-10 yıl ve 11-daha fazla yıl hakemlik deneyimine sahip hakemlerin ?yanlış ve hatalı karar verme? ve ?başkaları tarafından fiziksel ve sözel saldırı? stres kaynakları ile başa çıkmada kullandıkları davranışsal başa çıkma yöntemi arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p< .05).Önleyici yönetsel uygulamaların geliştirilmesinde görüşme tekniği ve doküman analizi kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi olarak yarı-yapılandırılmış görüşme formu 6 katılımcıya uygulanmıştır. Katılımcıların verdikleri yanıtlar çerçevesinde hakemlerin stres kaynakları ile ilgili veri çözümlemesi de gerçekleştirilmiştir. Yapılan içerik analizi sonucu motivasyon, tecrübe eksikliği, bireysel hazır bulunuşluk, bireysel gelişmişlik düzeyi, hata yapma korkusu, hakemin psikolojik durumu, kendine güven eksikliği, fiziksel durum ve müsabakanın zorluk derecesi, çevresel faktörler; seyirci baskısı, partner, fiziksel ve sözel saldırı, medya, antrenör, oyuncu ve idareci baskısı, güvenlik ve sağlık önlemlerinin olmaması, salonun fiziksel durumu, başarı değerlendirmesi ve adil olmama stres kaynaklarının Türk basketbol hakemlerinin stres kaynağı olduğunu göstermektedir.Yarı yapılandırılmış görüşmeler ve Basketbol Federasyonu'nun 6 yönergesinin içerik analizi sonucunda, stres kaynaklarını önleyici tedbirler olarak ise, ?psikolojik destek?, düzenli kural bilgisi eğitimi ve testleri, düzenli fiziksel testler, kişisel gelişim seminerleri, tecrübeye göre atama yapılması, hakemler arası takım ruhu yaratma, antrenörlere kural bilgisi eğitiminin verilmesi, caydırıcı idari tedbirlerin alınması, güvenlik ve sağlık önlemlerinin yeteri düzeyde alınması, salonun fiziki şartlarını belirli düzeyde tutma, objektif ve bilimsel değerlendirme, olarak bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Spor, Spor Yönetimi, Stres, Örgüt, Yönetsel tedbir, Basketbol, Hakem