Baskil (Elazığ) ve yakın çevresindeki tarım arazilerinde gübre kullanımının yeraltı ve yerüstü sularında oluşturduğu kirlilik

Bu tez çalışmasında Baskil ilçesi tarım alanlarında kullanılan gübrelemenin, yüzey ve yeraltı sularında oluşturduğu kirlilik incelenmiştir.İnceleme alanında tabandan tavana doğru Permo-Triyas yaşlı Keban Metamorfitleri, Koniasiyen-Santoniyen yaşlı Baskil Magmatitleri, Alt Paleosen yaşlı Kuşçular Formasyonu, Tanesiyen-Alt Eosen yaşlı Seske Formasyonu, Lütesiyen-Üst Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu ve Pliyo-Kuvaterner yaşlı çakıltaşı, kil, silt, kireçtaşı, kumtaşı ve yamaç molozu yer almaktadır.Thornthwaite formülüne göre incelenen bölge; yarı kurak, mezoterm, kış aylarında çok miktarda su fazlalığı ve yaz aylarında da çok miktarda su eksikliği olan ikinci dereceden iklim özelliklerine sahiptir.İnceleme alanında su taşıyan formasyonlar; Keban Metamorfitleri, Baskil Magmatitleri, Seske Formasyonu, Kırkgeçit Formasyonu, Pliyosen çakıltaşları, silt ve kumtaşlarıdır.Bölgedeki Pliyosen çökellerinin geçirimlilikleri 7,48.10-4 m/sn - 17,4.10-3 m/sn arasında; gözeneklilikleri ise % 30 ile % 45 arasındadır.İncelenen 8 kuyu ve 2 yüzey sularının sıcaklıkları 12.6 ila 21 ºC arasında, elektriksel iletkenlikleri 161.5 ila 574 µS/cm arasında değişmektedir. Sularda en fazla bulunan katyon Ca+2, en fazla bulunan anyon ise HCO3-2' tır.Suların kimyasal analizleri sonucunda, K+ değerlerinde dönemsel bir artış gözlenmiştir. Bu artış K+'un yeraltı suyunda yağışlı dönemlerde düşük konsantrasyonlarda, kurak dönemlerde ise yüksek konsantrasyonlarda bulunmasına bağlanabilir. Bunun yanında K+ iyonundaki artış, inceleme alanında kullanılan yoğun K+ bileşimli gübre kullanımından da kaynaklanıyor olabilir.Sulardaki NH4-N, NO2-N konsantrasyonları, dönemsel olarak incelenmiş ve konsantrasyonların artış gösterdiği belirlenmiştir. Aynı zamanda sulardaki NO3-N değerlerine göre suların yüzeyden bir kirletici tarafından kirletildiği tespit edilmiştir.İnceleme alanında kullanılan gübrelerin yeraltı ve yüzey sularının NH4-N, NO2-N, NO3-N ve PO4-3-P konsantrasyonlarında belirleyici bir etki göstermezken, farklı dönemlerde alınan su örnekleriyle yapılan analizler sonucu her iki dönemde farklı değerlere sahip olmaları nedeniyle gelecek dönemler için sularda kirlilik riski taşıdığı ortaya çıkmıştır.Baskil ve yakın çevresindeki kuyu ve yüzey sularının Türk İçme Suyu Standartları'na uygun olduğu belirlenmiştir. Ancak tarımsal kökenli yeraltı ve yüzey su kirliliği, kullanılan gübre tür ve miktarları kontrol altında tutularak gelecekte oluşabilecek kirlilik önlenmiş olacaktır.