Baskıya karşı direnme hakkı ve sivil itaatsizlik (Türkiye örneği)

ÖZETDoktora TeziBaskıya Karşı Direnme Hakkı Ve Sivil İtaatsizlik(Türkiye Örneği)Şeniz ANBARLIDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal BilimlerEnstitüsüKamu Yönetimi Anabilim DalıBaskıya Karşı Direnme Hakkı ve Sivil İtaatsizlik (Türkiye Örneği) adınıtaşıyan bu çalışmanın amacı; baskıya karşı direnme hakkı ve sivil itaatsizliğinteorik temellerini ve sivil itaatsizliğin Türkiye'deki uygulamasını eylemörnekleri ve sonuç alınabilirlik kapsamında incelemektir. Baskıya karşıdirenme hakkı çerçevesindeki tartışmalar; bu hakkın bir son çare hakkı olduğuve pozitif hukukun bu hakkı ancak örtülü ifadelerle tanıdığı noktasındabirleşmektedir. Baskıya karşı direnme hakkı genel çerçevesi içinde; yasayaaykırılık, şiddetsizlik, açıklık ve eylem sonucundaki cezaya katlanma bilinci gibiunsurlarıyla, demokratik hukuk devletinin değerleriyle uyumluluğu göreceörtüşen sivil itaatsizlik; sistemin tıkanma yaşadığı durumlarda siyasetekatılmanın aracı olarak bir eylem biçiminde somutlaşırken, tarihi ve felsefitemelleri itibariyle de düşünsel bir birikimi yansıtmaktadır.Direnme algılamasını ve biçimini belirleyen koşullar, siyasal yapıyanında mevcut konjonktür açısından da farklılık arz etmektedir. Dolayısıyladirenme biçimi/düzeyi, mekân ve zamandan bağımsız olmamaktadır.Osmanlı'da yönetime itaat ve direnme konusunu; Türk devletlerinden tevarüseden egemenlik ve adalet ilkelerinin yanı sıra İslami ilkeler ile İslam düşünceside etkilemiştir. Devletin bekası idealine, İslami itaat anlayışına ve topraksisteminin kısıtlılıklarına rağmen Osmanlı'da direnme hareketlerinin önünegeçilememiştir. Cumhuriyet döneminin farklılığı ise 1980'lerden itibaren sivilitaatsizlik pratiklerinin ortaya çıkmasındadır. Türkiye için bu yeni türhareketlerden eylemcilerin kısmi bir başarı elde ettikleri görülmektedir.Türkiye'de sivil itaatsizliğin kamusal müzakereyi amaçlayarak yürüttüğümücadele; tekil bir haksızlığın giderilmesine odaklanan bir yurttaş hareketiolarak sistemdeki tıkanmaların önünü açabilecektir.Anahtar Kelimeler: Direnme hakkı, sivil itaatsizlik, pasifizm, çevrehareketleri, seçime katılmama, beyaz eylemler, açlık grevleri, vicdani ret.