Başlangıç toplumlarında ve erken devlette yargının biçimlenişi

Bu çalışmada, başlangıç toplumları ve erken devletler yargı mekanizmalarının ilksel biçimlenişi bağlamında incelenmiştir. Ele aldığı toplum tiplerinin genişliğinden ötürü, yer bakımından dünyanın belli başlı kültür çevrelerini, zaman bakımından da olabildiğince geniş bir tarihsel aralığı kapsamı içerisine almaktadır. Birinci bölümde çalışmada kullanılan temel kavramlara ilişkin benimsenen tanımlar ve kullanılan sınıflandırmalar açıklanmıştır. İkinci bölümde başlangıç toplumları, tabakalanmamış ve tabakalı olarak iki ana başlık altında değerlendirilmiş ve oluşturulan örneklemdeki toplumlardan elde edilen veriler hukukilik ve yargı bağlamında incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise erken devletler, kendi iç dinamikleri ile ortaya çıkan ilksel erken devletler ve başka devletlerin doğrudan ya da dolaylı etkisiyle oluşan ikincil erken devletler olarak iki ana başlık altında ele alınmış ve bu örneklemden elde edilen veriler de hukukiliğin ve yargının nasıl biçimlendiğine dair değerlendirilmiştir. Çalışmada ulaşılan sonuca göre, her hukuk sistemi, toplumun temelindeki hâkimiyet ilişkilerinin bir ifadesi olan Yasa'nın güç kullanılarak uygulanmasına dayanmaktadır. Yasa'nın içeriği, ifade biçimi yahut güç kullanan aktörün niteliği her toplum tipinde değişiklik gösterebilir, ancak temel örüntü her yerde aynıdır. Tabakalanmamış başlangıç toplumlarında temelinde ataerkil hâkimiyet ilişkilerinin bulunduğu Yasa'nın ihlali durumunda toplumun tamamı ihlali yargılayan ve yaptırımlandıran aktör olarak açığa çıkmaktadır. Ancak toplumda tabakalaşmanın görülmesi ile birlikte bu ilksel hâkimiyet biçimine yeni hâkimiyet ilişkileri eklenmekte, toplum yönetici-yönetilen şeklinde iki gruba ayrılmakta ve yargı yetkisi toplumun tamamından ayrılarak gitgide yönetici tabakanın kontrolü altına girmektedir. Bu süreç, erken devletin kurulup gelişmesiyle uzmanlaşmış yargıçların atanmasına ve hiyerarşik bir düzene tabi mahkemelerin kurulmasına yol açmıştır.