Başlangıçtan günümüze Kur`an tefsiri Fatiha Suresi

Bu mütevazi çalışma ile Fatiha sûresinin tefsiri hakkında günümüze kadar yazılan eserler belli bir plan dahilinde incelenmeye çalışılmıştır. Bununla -Fatiha Sûresi hakkında yapılan çalışmaların tarihi seyri de dikkate alınarak- müfessirlerin üzerinde görüş birliğine vardıkları konular, bir birinden ayrıldıkları noktalar, birbirlerine olan etkileri tesbit edilmeye gayret edildi. Bu sahadaki malzemenin bolluğu bizim için hem avantaj hem de bir dezavantaj olarak karşımıza çıktı. Zira tefsir sahasında meydana getirilen biınlerce eseri incelemeye tabi tutmak elbetteki mümkün değildi. Rivayet, dirayet, lügat, kıraat, i'rab, münasebet, ahkam, belagat v.b. konularında söz sahibi, sahasında temayüz etmiş, muhtelif devirlere ait tefsirler seçildi. Tesbit edilen ana başlıklar esas alınmak kaydıyla seçilen tefsirler bütünüyle gözden geçirildi, kronolojik olarak değerlendirmeye tabi tutuldu. Çalışmamızın sonunda bizde oluşan kanaat; Kur'ânın bir nevi özeti olan Fatiha Sûresi'nin Allah'ın (c.c.) mü'mın kullarına olan merhametinin son derece veciz bir ifadesi olmasıdır. Yaratan (Allah), yaratılan (insan) ve ikisi arasındaki münasebet (hidayet veya sırât-ı müstakim) Fâtiha'dakı üç temel unsurdur. Her günkü beş vakit namazda en az onyedi defa okunması gerekli olan bu sure, manası hissedilerek okunduğunda insanın aklını, kalbim ve ruhunu doyuracak özelliğe sahiptir. Sure ilk ayetinden son ayetine kadar tam bir anlam bütünlüğü içerisinde bir birine bağlanmış, Kur'anın i'câzını gösteren eşsiz bir kelamdır. Sanki "Ancak Sana ibadet ederiz, yalnız Senden yardım dileriz,, ayetiyle sure özetlenmiş, bütün bir sure ile baştaki "Elhamdülillah,, cümlesi açıklanmıştır. Fatiha suresi'nin bir diğer önemli özelliği ise ben değil biz demesini öğreterek, ferdi değil toplumu ön plana alıp mü'minler arasındaki kardeşliği te'sis etmesidir. Fatiha Suresi hakkındaki son sözümüz İbn Kesîr'in seleften naklettiği şu sözdür. "Fatiha Kur'anın simdir. Fatiha'nını sırrı da Ancak Sana ibadet* ederiz, yalnız Senden yardım dileriz ayetidir,,.* * İbn Kesîr; Ebu'1-Fadl İsmail el-Kuraşî ed-Dimeşkî, Tefsîru Kur'âni'l-Azîm; Dâru'l-Hadîs, Kahire, 1988, 1, 8. vııı