Başur Höyük verileri kapsamında Yukarı Dicle Havzasında Geç Kalkolitik 1-3 dönemleri

Kuzey Mezopotamya'da MÖ 3.binyıla kadar sürdüğü kabul edilen Kalkolitik Dönem'de toplumsal ve ekonomik yapıların karmaşıklaştığı, yerleşim düzeni ve maddi kültürde önemli dönüşümlerin yaşandığı bir dönemdir. Bu dönemde estetik açıdan özenli çanak çömleklerin yerini daha işlevsel ve seri üretime uygun çanak çömlekler almıştır. Bu değişim, dönemin yeni toplumsal ve ekonomik düzeniyle ilişkilendirilir. MÖ 5. binyılın ikinci yarısından itibaren bu tür çanak çömlekler hem küçük hem de merkezi nitelikteki yerleşimlerde görülmekte; merkezi yerleşimlerle küçük topluluklar arasında gelişen sosyal ve ticari ağlar kentleşme sürecinin temelini oluşturmaktadır. Yukarı Dicle Havzası, Kuzey Mezopotamya Geç Kalkolitik 1-3 dönemleri açısından az bilinen bir bölgedir. Ancak havza, bu dönemler için oldukça verimli alanlara sahip olmasının yanı sıra stratejik konumuyla da önemli geçiş ve iletişim yollarını barındırmaktadır. Bu tez çalışması havzada yer alan Başur Höyük'te Geç Kalkolitik 1-3 dönemlerine tarihlenen tabakaların yer aldığı derin açmadan elden edilen verilere odaklanmaktadır. En yoğun buluntu grubu olan çanak çömlekler dönemin genel eğilimine paralel olarak zamanla sadeleşme göstermekte ve Coba tipi çanaklar ve Sprig Ware gibi bezemeli örnekleri ile Başur Höyük'ün bölgesel etkileşimlere açık olduğunu ve kültürel aktarım süreçlerine dahil olduğunu ortaya koymaktadır. Yukarı Dicle Havzası'ndaki Geç Kalkolitik Dönem yerleşimleri genellikle küçük ölçekli, hücre planlı yapılarla tanımlanmakta olup hiyerarşik yapılardan ziyade daha eşitlikçi bir toplumsal düzen izlenimi vermektedir. Başur Höyük Geç Kalkolitik 1-3 dönemlerinde yerleşim düzeni ve mekânsal ilişkiler açısından kısmen belirsiz olsa da havzadaki düzenle benzer görünmektedir. Bununla birlikte Başur Höyük Geç Kalkolitik 1-3 dönemleri yerleşimin sonraki evrelerinde görülen düzene geçişi de gösterir niteliktedir.