Batı Anadolu'da Halvetilik (XV-XVII. yüzyıllar)

Tasavvufun İslam dini açısından önemi herkesçe bilinmektedir. Bu dinin temsil ettiği devletlerden Selçuklu ve Osmanlı'da bu önem daha fazla hissedilir. Devletlerinin kuruluş aşamasından yıkılışına kadar tasavvuf erbablarının etkisi büyüktür. Özellikle Anadolu coğrafyasında fütühatla beraber, irşad faaliyetleri hız kesmeden devam etmiştir. Osmanlı'da önemli tarikatlar bu görevleri üstlenmiştir. Mevlevîlik, Nakşîbendîlik, Bayramîlik, Kadirîlik, Halvetîlik bunlardan bazılarıdır. Tezin konusu itibariyle de üzerinde durulacak olan tarikatta Halvetîyye tarikatıdır. Halvetîyye tarikatı XIV. yy'da Ömer Halvetî tarafından Azerbaycan'da kurulan sunni bir tarikattır. En önemli özelliği tarikatın İslam dünyasının en yaygın tarikatı olmasıdır. Özellikle gelişme bulduğu alan Osmanlı coğrafyasının hakim olduğu alanlardır. Tarikatın içerisinden çok fazla kol ve şubeler bulunmaktadır. Bunun en bariz özelliği Ruşenîyye (Dede Ömer Ruşenî), Cemalîyye (Cemal-i Halvetî), Ahmedîyye (Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin), Şemsîyye (Şemseddin Sivasî) 'dir. Tarikat Ömer Halvetî'nin halifeleri tarafından yaygınlık kazanmıştır. Osmanlı'ya girişi Şeyh Sadreddin Hiyavî'nin halifesi olan Pir İlyas Amasyavi tarafından olmuştur. Sadece halk nazarında değil devlet erkanları arasında da saygınlığını ve kendisine intisabını sağlamıştır. Özellikle Fatih Sultan Mehmet Han ve II. Bayezid Han tarafından özel ehemmiyet verildiği görülmektedir. Halvetîyye tarikatının Batı Anadolu'da özellikle Dede Ömer Ruşenî ve Ahmed Şemseddin Marmaravî'nin halifeleri tarafından bu bölgede kurulan dergahlar ve tekkelerle toplumun irşadı noktasında önemli katkıları olmuştur. Sadece toplumu nazari olarak eğitmekle kalmamakla beraber insanların nefis mücadeleleriyle başa çıkması, kendi benliğinden uzaklaşıp Allah aşkı ile yoğrulması için mücadelelerde bulunduğunu söyleyebiliriz. Çalışmada Halvetî pirlerin, şeyhlerin, hayat hikayelerine, yapmış olduğu icraatlara, toplum ve devlet adamlarıyla münasebetlerine, bırakmış olduğu eserlere değinilmiş bir biyografi çalışmasıdır.