Batı Anadolu' da yayılış gösteren Plantago L. (Plantaginaceae) cinsi, Coronopus DC. seksiyonu üzerinde morfolojik, anatomik ve karyolojik bir çalışma

Bu çalışmada Batı Anadolu' da yayılış gösteren Plantaginaceae familyası, Plantago L. cinsi, Coronopus DC. seksiyonunda yer alan Plantago coronopus subsp. coronopus L., P. coronopus subsp. commutata (GUSS.) PILGER, P. crassifolia FORSSKAL, P. maritima L. ve P. holosteum SCOP. taksonları morfolojik anatomik ve karyolojik açıdan çalışılmıştır. Taksonlara ait bitki örnekleri Batı Anadolu' da doğal yayılış gösterdikleri alanlardan toplanmıştır. Taksonların kök, skape, yaprak ve çiçekleri morfolojik açıdan ayrıntılı olarak incelenmiştir. Taksonların toprak üstünde bir gövdeleri yoktur. Yaprakları taban kısımda rozet şeklindedir. Gövde yerine çiçeği taşıyan skape bulunmaktadır. Skapeden çıkan yaprak yoktur. Tüm taksonların korolla tüplerinde örtü tüyleri bulunmaktadır. Tüm taksonların yapraklarının her iki yüzünde de stomalar mevcuttur. Stomalar yanlarındaki epidermis hücrelerine göre diasitik stoma şeklindedir. Tüm stomalar amarillis stoma şeklindedir. Tüm taksonların skapelerinde örtü tüyleri bulunmaktadır. Taksonların polenlerinde 5-9 arasında değişen por vardır. Tüm taksonların polenlerinin apertur yapısı polipentoporattır. Polen simetrisi açısından tüm taksonlar radyal simetriye sahiptir. Taksonların polen şekli de prolat sferoidal polen şeklidir. Taksonların polenlerinde kalın bir halka ile çevrilmiş porlar mevcuttur. Taksonlarda spikalar üzerinde yoğun bir çiçek örtüsü mevcuttur. Bu çiçekleri en dıştan saran bir brakte, braktenin iç tarafında dış sepaller, dış sepallerin alt kısmında ise iç sepaller mevcuttur. İçeride ise tüylü bir korolla tüpü bulunmaktadır. Zarsı yapıya sahip korolla tüpünde 4 tane petal birleşmiş durumdadır. Petallerin uç kısımları ayrıdır. Çiçekler hermafrodit yapılıdır. Stamenler korolla tüpüne yapışıktır. Ovaryum üst durumludur. Her çiçekte bir tane pistil gözlenmiştir. Taksonlar kapsül şeklinde meyveye sahiptir. Taksonların brakte, dış ve iç sepallerinde etli, yeşil bir omurga ve kenarlarında zarsı kanatlar bulunmaktadır. Anatomik olarak tüm taksonların köklerinde epidermis hücrelerini takip eden korteks hücreleri bulunmaktadır. Taksonların kortekslerinde havalandırma boşlukları mevcuttur. P.crassifolia ve P.maritima taksonlarında merkezi silindiri saran 1-3 hücre sıralı endodermis hücreleri kesitlerde net olarak seçilmektedir. P.crassifolia ve P. maritima taksonlarının kök enine kesitlerinde sırasıyla 1-2 ve 2-3 sıralı kambiyum hücreleri seçilebilmiştir. Diğer taksonların kökünde kambiyum hücreleri tespit edilememiştir. Tüm taksonların skapelerinin enine kesiti yuvarlaktır. Skapenin dışını kutikula tabakası ve hemen altında tek sıralı epidermis hücreleri sarmaktadır. Epidermiste örtü tüyleri, çok seyrek olarak salgı tüyleri ve stoma hücreleri tespit edilmiştir. Korteks tabakası P.holosteum taksonunda 4-7 hücre sırasından, P.coronopus subsp. commutata taksonunda 6-10 hücre sırasından diğer 3 taksonda ise 5-8 hücre sırasından oluşmaktadır. Korteks hücrelerinde kloroplastlar bulunmaktadır. Kolleteral iletim demetleri tüm taksonlarda halka şeklinde tüm kesiti kuşatmakta ve kesintisiz olarak devam etmektedir. P.holosteum taksonunda iletim demetlerini örten köşe kollenkiması hücreleri diğer taksonlarda ise sklerankima hücreleri gözlenmiştir. İletim demetlerinde ksilem elemanları daha geniş bir yer kaplamaktadır. Floem hücreleri ise ksilem elemanları arasında küçük gruplar oluşturmaktadırlar. Taksonların skapelerinde kambiyum hücreleri gözlenmemişir. P. crassifolia ve P.holosteum taksonlarının yaprak enine kesitleri D şeklindedir. Taksonların yapraklarının adaksiyal ve abaksiyal yüzlerini örten kutikula tabakası mevcuttur. P.crassifolia taksonunda adaksiyal epidermis hücrelerinin boyları enlerinden büyük, diğer 4 taksonda ise enleri boylarından büyük olarak gözlenmiştir. Taksonların yapraklarının her iki yüzünde de stoma hücreleri gözlenmiştir. Bu stomalar genellikle epidermis hücreleri ile aynı seviyededir. P.crassifolia ve P.maritima taksonlarında üst durumlu stomalara da rastlanmıştır. Taksonların yapraklarında örtü tüylerine ve az sayıda salgı tüylerine de rastlanmıştır. P.holosteum taksonu dışındaki 4 taksonun yaprağında, yaprak merkez damarının abaksiyal yüzünde 3-5 sıra çeperleri kollenkima hücrelerine benzer şekilde kalınlaşmış ve şekilleri yuvarlağa dönüşmüş epidermis hücreleri gözlenmiştir. Benzer şekilde bu 4 taksonun yaprakların uç kısımlarında da 2-4 sıra yuvarlak ve çeperleri kalınlaşmış epidermis hücreleri mevcuttur. Taksonların mezofil tabakalarında palizat ve sünger parankiması ayrımı net değildir. Unifasiyal yaprak tipindedirler. P.holosteum taksonu hariç diğer taksonların iletim demetlerinin adaksiyal ve abaksiyal yüzlerinde ksilem ve floem elemanlarını saran sklerankima hücreleri bulunmaktadır. Taksonlar karyolojik özellikleri açısından değerlendirildiğinde ise 4 takson (P. coronopus subsp. coronopus, P. coronopus subsp. commutata, P. crassifolia ve P. maritima) tetraploid özellik göstermektedir. Bu taksonların kromozom sayısı 2n = 4x= 20 ve temel sayısı x = 5 olarak tespit edilmiştir. Diğer takson (P. holosteum) diploid özellik göstermektedir. Bu taksonun kromozom sayısı 2n = 2x= 12 ve temel sayısı x = 6 olarak tespit edilmiştir. Tüm taksonlarda medyan (M), sub medyan (sm) ve medyan bölgeli (m) olmak üzere 3 farklı kromozom bulunmaktadır. Taksonların kromozomlarında satellit gözlenmemiştir. Sonuçlar fotoğraf, çizim ve tablolar ile gösterilmistir