Bazı aspir genotip ve melezlerinin karakterizasyonu ve ileri kademe ıslah materyallerinin oluşturulması

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü araştırma ve uygulama arazisinde 2018, 2019 ve 2020 yıllarında yürütülen bu araştırmada, line (5) × tester (9) çoklu dizi yöntemiyle elde edilen 45 F1 melez kombinasyonu ve ebeveynlerinin bazı tarımsal ve teknolojik özellikleri ile bu genotiplerin genetik çeşitliliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gibberellik asit kullanılarak kısırlaştırılan genotiplerin melezlemesinden elde edilen 45 F1 melez kombinasyonu ve 14 ebeveyn (line ve tester) ile yürütülen deneme tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Bu amaçla, çıkış gün sayısı, çiçeklenme gün sayısı, olgunlaşma gün sayısı, bitki boyu, dal sayısı, tabla sayısı, tabla çapı, tabladaki tohum sayısı, 1000 tane ağırlığı, tohum verimi, kabuk oranı, ham yağ oranı, yağ verimi, linoleik ve oleik yağ asidi içeriği gibi özellikler incelenmiştir. Çalışma kapsamında ebeveynlerin (line ve tester) genel kombinasyon yetenekleri ve melez genotiplerin özel kombinasyon yetenekleri belirlenmiş, melez genotiplerin heterosis ve heterobeltiosis oranları hesaplanarak ümitvar döller belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre hem F1 hem de F2 kademesinde yüksek tohum verimi ve yağ içeriğine sahip genotipler BA12, BA18, BA24, EC4, EC5, EC6, EC11, EC18, EC20 ve EC21 melezleri olmuştur. Belirlenen bu 10 ümitvar melez genotip yeterli varyasyonun sağlanabilmesi amacıyla diğer melez genotiplerle birlikte ileri kademelere taşınacak ve seleksiyona F2 kademesinden sonraki kademelerde (F3-F4) başlanacaktır. Çalışmada genetik çeşitliliği belirlemek amacıyla kullanılan 10 SSR markerden 6'sının polimorfik olduğu belirlenmiş ve toplamda 28 allel tespit edilmiştir. Ortalama efektif allel sayısı (Ne) 3.172, gözlenen ortalama heterozigoti (Ho) 0.548, beklenen ortalama heterozigoti (He) 0.680, ortalama kendileme katsayısı (Fit) 0.187, ortalama toplam genetik varyans (Fst) 0.593, ortalama polimorfik bilgi içeriği (PIC) 0.664 ve ortalama Shannon bilgi indeksi (I) 1.251 olarak hesaplanmıştır. Markerlerin ortalama PIC değerlerine bakıldığında gelecekte yapılacak olan aspire özgü moleküler çalışmalarda kullanılabileceği görülmektedir. Ayrıca gelecekte yapılacak ıslah çalışmalarında, özellikle birbirine genetik olarak uzak mesafede bulunan melez genotipler arasında yapılacak olan çift melezlemelerle genetik varyasyon artırılarak daha üstün performans sahip hatların elde edilme olasılığı yükseltilmiş olacaktır.