Bazı bitkisel yağ asitlerinin esterleşme reaksiyonlarının optimizasyonu

Günümüz endüstriyel çalışmalarının en can alıcı kısmı bir ürünün piyasa fiyatının belirlenmesidir. Bu kapsamda rekabetçi ekonomik bakış açısının odaklandığı konulardan biri de şüphesiz yan ürünlerin katma değerini arttırmaktır. Ülkemizde yılda 3milyon ton yemeklik rafine yağ üretildiğini ve bu süreçte ortalama 2.250ton yağ asidi uçucu distilatı çıktığını göz önüne almak, yemeklik yağ sektörü yan ürünlerin değerlendirilmesi konusunun önemi ortaya çıkmaktadır. Gıda katkı maddeleri, ilaç, kozmetik başta olmak üzere birçok sahada kendine yer açan yağ asidi esterleri sahip olduğu teknik avantajlarıyla fark yaratmaktadır. Bu çalışmada, ayçiçeği yağı, mısır yağı ve zeytin yağı uçucu distilatlarının esterleşme reaksiyonlarının Taguchi metoduna göre optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Alkol miktarı, asit miktarı, sıcaklık, reaksiyon süresi ve karıştırma hızı parametrelerinin etkisi incelenmiştir. Taguchi'nin "En yüksek-en iyi" performans istatistiği uygulanarak L16 ve L9 ortogonal dizileri kullanılarak optimum şartlar belirlenmiştir. Esterleşme reaksiyonlarının optimum şartları sırası ile: alkol miktarı, asit miktarı, sıcaklık, reaksiyon süresi ve karıştırma hızı parametrelerinde tek kademeli tepkimelerde (100 g için) ayçiçeği yağı uçucu distilatında (40 g, 2 g, 55 °C, 240 dk, 750 dev/dk.), mısır yağı uçucu distilatında (40 g, 2 g, 65 °C, 240 dk, 1000 dev/dk) ve zeytin yağı uçucu distilatında (30 g, 3 g, 65 °C, 180 dk, 750 dev/dk) olarak tespit edilmiştir. Daha sonra etki değeri göz önüne alınarak belirlenen parametrelerle üç aşamalı esterleşme reaksiyonlarının optimum şartları sırası ile alkol miktarı, asit miktarı, ve reaksiyon süresi parametreleri (100 g için) ayçiçek yağı uçucu distilatında (20-10-10 g, 0,6-1-0,4 g, 48-72-120 dk), mısır yağı uçucu distilatında (20-10-10 g, 0,6-1-0,4 g, 48-72-120 dk), zeytin yağı uçucu distilatında (15-7,5-7,5 g, 1,5-0,75-0,75 g, 54-90-36 dk) olarak tespit edilmiştir. Optimum şartlar belirlenmesinde Taguchi'nin "En yüksek-en iyi" performans istatistiği uygulanarak L16 ve L9 ortogonal dizileri seçilmiştir. Anahtar Kelimeler: Uçucu yağ asidi, Esterleşme, Taguchi metodu, Bitkisel yağ