Bazı nanogümüş partiküllü (AgNPs) bitki su ekstraklarının kök-ur nematodu, Meloidogyne incognita (Kofoid & White) Chitwood (Nematoda: Meloidogynidae)'ya karşı in vitro ve in vivo koşullarda etkinliğinin belirlenmesi

Bu çalışma, kök-ur nematodu (Meloidogyne incognita) (Tylenchida: Meloidogynidae)'na karşı bazı bitki su ekstratlarının ve nanogümüş partiküllü (AgNPs) bitki su ekstraktlarının nematisidal etkinliğini araştırmak amacıyla 2019-2021 yıllarında yürütülmüştür. Laboratuvar çalışmaları Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova)'ne ait nematoloji laboratuvarında ve sera (doğa) çalışmaları ise Antalya ve Yalova Merkez ilçelerinde yer alan üretici seralarında yürütülmüştür. Bu amaçla, Brassica carinata L. (Brassicaceae), Moringa oleifera L. (Moringaceae), Euphorbia helioscopia L. (Euphorbiaceae), Lantana camara L. (Verbenaceae) ve Datura stramonium L. (Solanaceae) bitkilerinden elde edilen (su ve nanogümüş katkılı) bitkisel ekstraktların kök ur nematodlarına karşı etkileri araştırılmıştır. Laboratuvar denemelerinde Meloidogyne incognita saf kültüründen elde edilen 2. dönem larvalara (L2) karşı ekstraktlar 5 farklı konsantrasyonlarda (su ekstraktında %5, %10, %15, %20 ve %25; gümüş nanopartiküllü su ekstraktında ise 25 ppm, 50 ppm, 100 ppm, 150 ppm ve 200 ppm) uygulanmıştır. Denemeler sonucunda, M. oleifera ve L. camara'nın su ekstraktlarının %25 ve nanogümüş partiküllü su ekstraktının 200 ppm konsantrasyonları L2'lere karşı en yüksek etkiyi gösterdiği belirlenmiştir. M. oleifera ve L. camara'nın bitki su ekstraktlarının %25 ve nanogümüş partiküllü ekstraktlarının 200 ppm konsantrasyonları sırasıyla L2'lere karşı en yüksek ortalama %65.80, %70.70 ve %95.10, %94.10 etkili olarak bulunmuştur. Sera-saksı ve doğa-sera denemeleri bu bitkilerden elde edilen ekstratlarla yürütülmüştür. Sera-saksı denemelerinde, kök ur skala değeri, bazı bitki büyüme parametre değerleri ve en etkili uygulama yöntem şekli değerlendirilmiştir. M. incognita'nın L2'lerine karşı toksisite çalışmalarında M. oleifera ve L. camara'nın 200 ppm'lik konsantrasyonu en yüksek etkiyi göstermiştir. Doğa-sera çalışmaları (in vivo) iki farklı lokasyonda 2021 yılında yürütülmüştür. İki bitki ekstraktı (M. oleifera ve L. camara) M. incognita ile doğal olarak bulaşık olduğu tespit edilen seralarda denenmiştir. Çalışmalar; topraktaki L2 sayısı, kök-ur skala değerine ve domates verimi (kg da⁻¹) açısından değerlendirilmiştir. Doğa-sera denemeleri sonucu, nanogümüş partiküllü su ekstraktlarından M. oleifera ve L. camara'nın köklerde meydana gelen urları baskıladığı ve verim açısından etkili olduğu ortaya konmuştur.