Bazı tekstil boyalarının Drosophila melanogaster üzerine toksik ve genotoksik etkilerinin araştırılması

ÖZETDoktora TeziBAZI TEKST L BOYALARININ DROSOPH LA MELANOGASTER ÜZER NETOKS K VE GENOTOKS K ETK LER N N ARAŞTIRILMASILütfiye ÖZATAnönü ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüBiyoloji Anabilim Dalı87 + x sayfa2006Danışman: Doç. Dr. Elif YEŞ LADABu çalışmanın ilk bölümünde altı tane tekstil boyası (astrazon sarı GL-E, astrazonsiyah FDL, chrocion kırmızı, chrocion sarı, remazol mavi, remazol kırmızı RR) vetekstil fabrikası atık suyunun mutajenik ve rekombinojenik aktivitesi Drosophila kanatbenek testi (somatik mutayon ve rekombinasyon testi, SMART) ile araştırılmıştır. Buamaçla standart çapraz (ST) ve promutajen ve prokarsinojenler için yüksek duyarlılıklakarakterize olan yüksek bioaktivasyon (YB) çaprazı kullanılmıştır. mwh (3- 0.3) ve flr3(3-38.8) genleri için transheterozigot olan üç günlük larvalar test bileşiklerinin farklıkonsantrasyonlardaki çözeltileri ile kronik olarak beslendi. Hayatta kalan larvalarınpupaya geçişi ile beslenmeleri sonlandı ve kanat imaginal disklerinin somatikhücrelerinde indüklenen genetik değişiklikler kanat yüzeyinde mutant kolonlarınoluşmasına neden oldu. kili benekler mitotik rekombinasyon ile oluşturulurken noktamutasyon, kromozom kırılması ve mitotik rekombinasyon tekli benekleri oluşturdu.Genel olarak bilinen mutajenler (etil metan sülfonat ve üretan) pozitif kontrol olarakkullanıldı. Tekstil boyalarının, tekstil atık suları ile EMS ve üretanın bütünkonsantrasyonları hayatta kalış oranını azalttı. EMS ve üretan ST ve YB çaprazların herikisinde de bütün benek tiplerinin sayısında artışa neden oldu. Üretan uygulanan YBçaprazdaki indüklenen benek sayısı ST çaprazdaki ile karşılaştırılınca oldukça yüksekti.Astrazon sarı GL-E, astrozon siyah FDL, chrocion kırmızı, chrocion sarı, remazol mavi,remazol kırmızı RR ile ST ve YB çaprazının uygulamaları tekli benek ve ikilibeneklerin frekansındaki artış ile ortaya çıkan pozitif sonuçlar verdi. Chrocion kırmızıher iki çaprazda da yetersiz olarak değerlendirilen sonuçlar verdi. Tekstil atık suyu heriki çaprazda da tüm benek tiplerinin sayısını arttırdı ve YB çaprazda ST çapraza kıyasladaha genotoksikti. Çalışmanın ikinci kısmında Drosophila melanogaster'in redükteglutatyon (GSH), süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (Cat) ve glutatyon redüktaz (GR)ile glutatyon-S-transferaz (GST), aktivitelerinden oluşan antioksidan savunmasisteminin tekstil boyalarının maruziyetine karşı oldukça duyarlı olduğu görüldü. Buparametrelerdeki değişiklikler oksidatif stresin varlığını ve Drosophila tarafındanoksiradikallerin üretiminde bir artışın olduğunu göstermektedir.Elde edilen bu sonuçlar boya ürünlerinin mutajenik etkilerini in vivo testlerdegöstermek için yeteri kadar test edilmeden pazarlandığını belirten diğer çalışmalar ileuyumludur. Ayrıca tekstil boyalarının toksik ve genotoksik etkilerini ortaya koyan buiçalışma diğer boyalar ve ekosisteme kontrolsüz olarak verilen diğer bazı genotoksikkirleticilerin belirlenmesinde bir belirteç olarak Drosophila melanogaster kanat benektestinin kullanılabileceğini öne sürmüştür.ANAHTAR KEL MELER: D.melanogaster, genotoksisite, SMART test, tekstilboyaları, tekstil atık suyu, oksidatif stres, antioksidan savunma sistemi.Ek: JPEG resim formatında 6 adet fotoğraf içeren JPEG dosyası.ii